Pol le Roy ORDE VAN HINGENE
© Orde van Hingene 2014 - DISCLAIMER

Pol le Roy, een vergeten dichter

"Eén   van   de   grootste,   als   hij   al   niet   dé   grootste   dichter   is   in   ons   taalgebied."   Zo   luidde   ooit   de   visie   van   de   befaamde   literatuurkenner   pater   Janssens op de onroomse Pol le Roy. Sinds zijn dood is het nochtans stil geworden rond deze gedreven man. Le Roy verdient beter.

De Stroom

Pol   le   Roy   werd   op   1   maart   1905   geboren   te   Hingene,   in   de   schaduw   van   het   domein   van   de   graven   d'Ursel   en   op   een   boogscheut   van   de   Schelde,   de Stroom,   die   hem   ook   later   zou   blijven   inspireren.   Op   driejarige   leeftijd   verloor   hij   zijn   moeder,   waardoor   hij   werd   opgevoed   door   zijn   tante   die   met   zijn vader   hertrouwde   en   de   jonge   Le   Roy   zeer   godvruchtig   probeerde   op   te   voeden.   Zijn   jeugd   verliep   grotendeels   langs   de   oevers   van   de   Schelde   en   de grachten   van   het   kasteel   waar   in   de   wissen   voor   de   mandenvlechterij   lagen   te   weken,   in   de   bossen,   op   de   heide   en   de   broekgronden   van   het   toen   nog ongeschonden   Klein-Brabant.   "De   kouters,   de   wind   van   de   vlakte.   Vliegers   op   laten,   die   we   zelf   maakten   met   wissen   en   geolied   papier.   En   ook   bootjes zelf   gemaakt   uit   afgedankte   klompen   met   zeilen   en   een   regelbaar   roer   aan   een   lang   touw."   Dit   tijdloze   leven   werd   slechts   kort   onderbroken   toen   de patriottische familie Le Roy in 1914 wegvluchtte voor de Duitsers. De   jonge   Le   Roy   was   een   dweper,   een   eenzame   jongen   bij   wie   de   jeugdige   weemoed   vaak   de   overhand   haalde.   "Op   momenten   van   overspoelende   en onverklaarbare vreugd of kwellend geluk zag ik me steeds schommelen tussen de sterren en toch hoogtevrees", noteerde hij op een snipper papier. In   1919   zette   hij   een   punt   achter   zijn   middelbare   studies   in   Bornem   en   trok   hij   naar   het   Klein-Seminarie   te   Mechelen   (1919-1925).   Nageeds   was   hij   dan een   ietwat   kwetsbare,   asociale   jongen,   maar   met   een   diepe   verachting   voor   wat   hij   snel   "de   valse   waarden   van   de   bourgeoisie"   zou   noemen.   Toch   was er   iets   veranderd.   Politiek   vroegrijp   en   begiftigd   met   een   schitterend   redenaarstalent   werd   hij   snel   een   opgemerkte   figuur   in   het   Klein-Seminarie.   Zijn streven   naar   hogere   idealen   maakte   van   hem   een   rebel,   "een   tijdelijke   rebel"   ,   zou   hij   later   zeggen,   omdat   hij   eigenzuchtige   kontestatie   verafschuwde en   een   wereld   zonder   gezag   voor   hem   "een   beestenboel"   was.   Hij   werd   voorzitter   van   de   studentenbond   van   Klein-Brabant   Leven   is   Streven   en organizeerde   in   de   loop   van   1924   op   het   Klein-Seminarie   een   omhaling   voor   de   student   Berten   Vallaeys,   die   in   Leuven   tijdens   een   plakincident   was neergeschoten   door   een   Waalse   student.   Toen   de   steunlijst   van   het   Klein-Seminarie   in   De   Schelde,   het   blad   van   de   Frontpartij,   verscheen,   kon   Le   Roy zijn koffers pakken. De tussenkomst van een van zijn leerkrachten voorkwam echter de wegzending. Met   de   prijsuitdeling   voor   de   retorikastudenten,   in   aanwezigheid   van   kardinaal   Mercier   (!)   zette   hij   de   klerus   van   het   seminarie   echter   weer   voor   schut: "Tijdens   het   spelen   van   de   Brabançonne   bleef   ik   met   nog   iemand   op   de   eerste   rij   vlak   voor   de   rood   aanlopende   tronie   van   de   Waalse   Archeveque   op mijn gat zitten. Onvergetelijk maar nooit vergeven." Ondertussen   geraakte   hij   volledig   in   de   ban   van   de   poëzie.   Hij   las   de   geïndexeerde   'Les   Fleurs   du   Mal'   van   Baudelaire   en   Opgangen   van   Wies   Moens. Ook   'Bezette   Stad'   van   Van   Ostaijen   beïnvloedde   hem   diepgaand.   "Ik   werd   veroverd   door   hun   moderne   geest   en   beelden...   en   de   breuk   met   het   verkalkte akademische   stramien.   Zij   hebben   met   de   hulp   van   een   mislukte   liefde   mijn   beloken   aanleg   losgeslagen."   In   1922-23   ontdekte   hij   'Les   Illuminations' van   Rimbaud,   wat   hem   "...gek   maakte   van   vreugde.   Ik   begreep   het   niet   allemaal   maar   de   magie   van   het   woord   overweldigde   mij.   Ik   werd   opgetild   en voortgejaagd..." toen mij geen naam of jaar meer droeg en toch ik zwierf op zeer reële Scheldedijken toen mij geen woord meer bleef maar alle woorden dansten door mij heen met gensters van een magisch vuur en bloemen vonden in mijn roep hun nest toen zonder zin mij grond of grens was werd ik van ster tot ster en in de weegbree hier en in de reiger aan de waterkant mijn aandacht mijn bevruchtend woord... dit was mijn eerste stap in uw vergeestelijkte delta poëzie Pol   le   Roy   bleef   al   die   tijd   een   getormenteerde   godszoeker,   wat   hem   als   jonge   man   op   de   rand   van   de   waanzin   en   de   zelfmoord   bracht.   Mede   dank   zij zijn   prefekt,   graaf   de   Ribeaucourt,   vond   hij   zijn   evenwicht   weer.   Vanaf   dan   evolueerde   zijn   visie   geleidelijk   in   esoterische   richting.   Daarbij   ging   ook   de vrouw   een   steeds   belangrijker   rol   spelen:   de   vrouw   als   specifieke   wijze   waarop   men   (net   als   in   de   Indische   en   in   onze   eigen   middeleeuwse   traditie)   tot geestelijk   eenheid   komt.   Daarvoor   diende   hij   zich   in   de   eerste   plaats   te   ontdoen   van   wat   hij   noemde   "la   maladie   des   scrupules",   het   zondegevoel   bij   elk beeld dat hij zich vormde van de vrouw. Na   zijn   studies   in   Mechelen   wilde   Le   Roy   rechten   of   Germaanse   filologie   studeren.   Uiteindelijk   volgde   hij   op   aanraden   van   zijn   voormalige   prefekt   de Ribeaucourt   handels-   en   konsulaire   wetenschappen   aan   de   Universite   Catholique   de   Louvain   (1925-1927),   de   toen   nog   franstalige   K.U.   Leuven.   In Leuven   was   hij   aktief   in   de   studentenclub   Rupelgalm,   in   1926-27   was   hij   voorzitter   van   de   Antwerpse   Gouwbond,   redaktiesekretaris   van   Ons   Leven (schuilnaam   Rex)   en   bestuurslid   van   het   KVHV,   via   hetwelke   hij   ook   raadslid   van   het   Dietsch   Studenten   Verbond   was.   Gezondheidsperikelen   en   een   (te) sterke   betogingsaktiviteit   in   zijn   tweede   jaar   te   Leuven   deden   hem   zakken   voor   zijn   eindexamens.   Het   jaar   nadien   schreef   hij   zich   in   als   vrij   student   in de politieke en sociale wetenschappen. Ondertussen voorzag hij in zijn onderhoud door lessen Latijn in de novicenafdeling van de Paters Konventuelen. De   studies   draaiden   opnieuw   op   niets   uit   en   in   1928   keerde   hij   weer   naar   Hingene   waar   hij   als   boekhouder   aan   de   slag   ging.   In   die   periode   was   hij vooral   aktief   als   medestrijder   van   de   oudfronter   Ward   Hermans   met   wie   hij   in   de   periode   1928-30   verschillende   Vlaamsch   Nationale   Wachten   oprichtte in   Klein-Brabant.   Op   poëtisch   vlak   stond   hij   tijdens   zijn   Leuvense   jaren   aanvankelijk   nog   sterk   onder   invloed   van   het   expressionistische   werk   van   Van Ostaijen   en   Wies   Moens.   Hij   werkte   toen   aan   de   dichtbundel   'De   Zaalge   Roede'   die,   bij   publikatie   in   1928,   vooral   omwille   van   de   titel   nogal   wat   sukses had   bij   de   studenten.   De   bundel   was   deels   Baudeleriaans   klassiek,   deels   humanitair-expressionistisch   en   vormde   een   ode   aan   de   god   der   christenen. Het   werkje   eindigde   betekenisvol   met   Heer   kruisig   ons.   Het   werd   later   door   de   dichter   (begrijpelijkerwijze)   afgedaan   als   een   jeugdzonde.   In   de   loop   van 1925   was   ook   Breton   in   zijn   leven   gekomen   en   geraakte   hij   in   de   ban   van   het   surrealisme.   Op   poëtisch   vlak   volgden   jaren   van   experimenteren,   waarbij hij   het   essentiële   uit   surrealisme   en   expressionisme   probeerde   te   bewaren   en   te   verzoenen   met   wat   voor   hem   de   blijvende   verworvenheden   van   het klassicisme waren.

In het spoor van Joris Van Severen

Politiek   bleef   echter   voorgaan   bij   Le   Roy   en   in   1930   kwam   hij   als   gewestsekretaris   voor   het   arrondissement   Oudenaarde-Ronse   in   dienst   van   het Vlaamsch   Nationaal   Vakverbond.   Dit   vakverbond,   dat   behalve   in   de   streek   van   Aalst   en   Oudenaarde   ook   nogal   wat   aanhang   had   in   West-Vlaanderen, vormde   eigenlijk   de   erfgenaam   van   de   vroegere   Daensistische   syndikaten.   Le   Roy   deed   er   administratief   werk   voor   en   schreef   artikels   voor   De Vlaamsche   Syndikalist,   waarin   hij   onder   meer   belast   was   met   de   rubriek   buitenland.   Tevens   werkte   hij   einde   1930   een   tijdlang   samen   met   de voormalige   daensistenleider   en   aktivist   Hector   Plancquaert.   Plancquaert   wilde   de   verschillende   daensistische   en   Vlaams-nationale   groepen   uit   Oost- Vlaanderen   bundelen   in   een   Vlaams-nationale   gouwraad   maar   Le   Roy   en   Plancquaert   kwamen   spoedig   in   konflikt   met   elkaar.   In   juli   '31   richtte   Le   Roy in Oudenaarde nog een Vlaamsch Nationaal Verweer op maar kort nadien stapte hij over naar het Verdinaso. Hoe   hij   juist   met   Van   Severen   in   kontakt   is   gekomen,   is   niet   helemaal   duidelijk.   Mogelijk   heeft   zijn   aktiviteit   in   het   vakverbond   (in   West-Vlaanderen   zat het   Vlaamsch   Nationaal   Vakverbond   met   Juul   de   Clercq   volledig   binnen   de   invloedssfeer   van   Van   Severen)   hem   in   kontakt   gebracht   met   Van   Severen. Hoe   dan   ook,   in   het   najaar   van   1931   maakte   hij,   zeer   tegen   de   zin   van   Ernest   van   den   Berghe,   mee   de   overstap   naar   het   pas   opgerichte   Verbond   van Dietsche   Nationaal-Solidaristen   (Verdinaso)   en   het   Verbond   van   Nationale   Arbeiders   Syndicaten   (NAS).   Dit   laatste   was   eigenlijk   het   vroegere   Vlaamsch Nationaal   Vakverbond   uit   Westlaanderen   dat   zich   samen   met   enkele   Oost-Vlaamse   afdelingen   in   augustus   1931   had   omgevormd   en   dat   het   embryo moest   vormen   van   de   toekomstige   Dinasokorporaties.   NAS,   dat   onder   leiding   stond   van   Juul   Declercq,   telde   toen   een   goede   3000   leden   en   vormde   voor het Verdinaso de wervingsbasis bij uitstek. Le   Roy   stelde   zich   volledig   ten   dienste   van   het   Verdinaso   en   vestigde   zich   achtereenvolgens   in   Izegem,   het   centrum   van   Dinaso-aktiviteit   in   West- Vlaanderen,   en   in   Gent.   Hij   werd   verbondssekretaris   van   het   NAS,   was   een   tijdlang,   naar   eigen   zeggen   symbolisch,   lid   van   de   Dinaso-Militie   en   gaf enkele   nummers   uit   van   het   gratis   propagandablad   De   Aanval.   Dinasokampschrift.   Ondanks   zijn   eerder   tengere   gestalte   maakte   hij   als   DM-militiaan   de gewelddadige   konfrontatie   met   kommunisten   mee   op   de   Veemarkt   te   Mechelen   en   verving   hij   regelmatig   Wies   Moens   als   spreker   wanneer   de omstandigheden   te   gevaarlijk   leken...   Ook   op   de   gebiedsdag   van   het   Verdinaso-Nederland   in   1936   sprak   hij.   Maar   dan   onder   een   valse   naam   omdat   de toegang tot het grondgebied hem samen met van Severen en Thiers was geweigerd. Le   Roy   volgde   met   aandacht   wat   er   in   Duitsland   gebeurde   en   net   als   andere   Dinasoleiders   ging   hij   in   1933   en   1934   naar   de   partijdag   in   Nurenberg   "waar wij   op   de   schouders   werden   getild".   Het   enthoesiasme   voor   het   nationaal-socialisme   zou   echter   snel   weer   bekoelen   en   het   Verdinaso   legde   vanaf   '34 steeds   meer   nadruk   op   de   eigen,   Nederlandse,   niet   door   vreemden   te   beïnvloeden,   evolutie.   Ondertussen   las   hij   Céline,   Chateaubriand,   Sorel   en   Maurras en   kwam   hij   steeds   meer   in   de   ban   van   zijn   leider   Van   Severen   die   hij   steeds,   samen   met   de   traditionalist   Guénon,   als   een   van   zijn   geestelijke   leiders zou blijven beschouwen. De   opgang   van   het   Verdinaso   was   echter   een   doorn   in   het   oog   van   de   overheid   en   nog   in   1933   kwam   er   in   de   verschillende   Vlaamse   provincies   een verbod   voor   optochten   en   propaganda   in   uniform.   Ook   werd   het   aan   ambtenaren   verboden   lid   te   zijn   van   het   Verdinaso.   De   zwaarste   maatregel   kwam   er eind   1933   toen   minister   van   arbeid   Van   Isacker   de   werklozenkassen   van   NAS   ontbond.   Werkloze   Dinaso's   waren   vanaf   dan   verplicht   om   zich   aan   te sluiten   bij   een   officiële   kas.   Het   leidde   rechtstreeks   tot   het   einde   van   de   Nationale   Arbeiders   Syndicaten,   die   een   van   hun   bestaansreden   verloren,   en   de oprichting van het Verbond van Dinasocorporaties (VDC), dat in augustus 1934 tot stand kwam. Pol   le   Roy   werd   verbondsleider   van   het   VDC   en   kwam   tevens   in   de   leiding   van   het   Verdinaso.   Vanaf   1935   gaf   hij   het   VDC-blad   Orde   uit,   waarschijnlijk het   meest   ordeloze   blad   dat   ooit   onder   Dinaso-auspiciën   verscheen.   Orde   verscheen   eerst   als   maandblad,   later   als   weekblad-bijlage   bij   'Hier   Dinaso!', dan   tegelijkertijd   als   weekblad   en   maandblad,   om   uiteindelijk   vervangen   te   worden   door   "het   VDC-blad".   Hierin   kwamen   naast   de   specifieke beroepsproblemen   ook   uitgebreid   de   ideeën   van   de   Franse   sociale   school   aan   bod,   onder   wie   die   van   René   La   Tour   du   Pin   en   Frédéric   Le   Play.   Ook Georges   Sorel   en   natuurlijk   Charles   Maurras   beïnvloedden   zowel   het   VDC   als   het   Verdinaso   ingrijpend.   Le   Roy   schreef   ook   een   aantal   brochures   waarin de   politieke   en   korporatieve   ideeën   van   het   Verdinaso   voor   een   breder   publiek   werden   vertaald.   Zo   verschenen   achtereenvolgens   'Wat   is   en   wil   het Verdinaso'   [1932],   eigenlijk   een   soort   kennismakingsbrochure   met   het   Verdinaso,   'Alarm   over   het   land'   [1936],   dat   een   scherpe   aanval   vormde   tegen   de regering   Van   Zeeland,   'Orde   in   België'   [1937],   en   'Le   Verdinaso   et   le   Problème   de   l'Ordre   corporatif'   [1938].   Tevens   verzorgde   hij   verschillende landdagbrochures   en   bleef   hij   kopij   leveren   voor   Hier   Dinaso!   Ook   had   hij   als   waarnemer   van   het   Verdinaso   zitting   in   het   jongerenkomité   van   de "kommissie voor staatshervorming", waar o.m. ook De Wigny en Struye deel van uitmaakten. In   1939   werd   hij   hoofdredakteur   voor   'Hier   Dinaso!'   en,   in   opvolging   van   Juul   de   Clercq,   propagandaleider.   Tijdens   de   ziekte   van   Van   Severen   in   datzelfde jaar, werd hij gevolmachtigde voor het Verdinaso. De   dood   van   zijn   vader   in   1938   en   vooral   de   onverwachte   dood   van   zijn   nog   jonge   vrouw   in   mei   1939   (Laura   was   nog   geen   30)   verscheurden   hem.   Le   Roy bleef   achter   met   twee   jonge   kinderen   en   leed   onder   het   besef   dat   hij   zijn   vrouw   te   kort   gedaan   had   door   de   lange   werkdagen   en   de   poëtische experimenten   die   hij   niet   kon   delen   met   haar.   Deze   traumatische   ervaringen   resulteerden   in   donkere,   zwaarmoedige   verzen   terwijl   hij   in   gezelschap   een lachende, geestige verschijning bleef. Belijdenis Wij hadden saam het leven liefde stilten lief, de sterren en de late branden wij hadden saam de nachten lief de winters lief, de sneeuwen lichtwaranden wij hadden saam de doden lief ons liefde lief, de haat, de smart, de schande wij hadden saam elkander lief... Laat mij 't gestorven lied van ons gebonden handen. Terzelfdertijd   groeiden   hij   en   Van   Severen   steeds   meer   naar   elkaar   toe.   Dat   verbaast   niet   echt.   In   Vlaanderen   was   Van   Severen   een   der   eersten   die   met zijn   blad   Ter   Waarheid   Baudelaire   en   Rimbaud   had   belicht.   Van   Severen   had   ook   later,   op   zijn   bureau   in   Brugge,   het   portret   van   Baudelaire   staan,   in wiens   werken   hij   volgens   zijn   levensgezellin   Rachel   Baes,   dagelijks   las.   Hij   volgde   het   dadaïsme   en   met   Le   Roy   had   hij   ook   de   belangstelling   voor   de surrealistische   avant-garde   gemeen.   Zo   werd   zijn   bibliotheek   eind   de   jaren   '30   onder   meer   opgesmukt   met   surrealistische   schilderijen   van   zijn   vriend Felix   Labisse.   (9)   Ook   gevoelsmatig   konden   beide   mannen   het   goed   met   elkaar   vinden:   "Van   Severen,   zijn   ontroeringen   tot   wenens   toe...   het   onbewuste romantisme   zijn   eerbied   voor   de   vrouw,   spijts   zijn   ironie   zijn   mannelijk   superioriteitsgevoel!   Geen   onzer   kon   op   Van   Severen   kwaad   zijn   -   laat   staan blijven. Slot was steeds : wat 'n vent!" Van   poëzie   kwam   er   intussen   niet   veel   in   huis.   Le   Roy   was   van   mening   dat   poëzie   en   politiek   onverzoenbaar   waren.   Van   Severen   spoorde   hem   nochtans aan opnieuw gedichten te publiceren maar de oorlog maakte dat dat voor nemen een tijdlang moest opgeborgen blijven.

Oorlog...

"Oorlogsochtend   -   9   uur   bij   Joris   -   Hij   was   kalm   en   beheerst   als   altijd,   maar   woedend   op   de   Duitsers   en   hun   stommiteit   van   de   inval.   Ik   stelde   hem voor   een   proklamatie   te   lanceren.   Achtte   het   overbodig,   gezien   onze   houding   overduidelijk   was   en   wij   trouw   hadden   beloofd   aan   de   koning   en   zijn neutraliteitspolitiek   en   zijn   wil   om   het   grondgebied   tegen   welke   aanrander   ook   te   verdedigen.   Er   kwamen   nog   vrienden   op   bezoek.   In   de   voormiddag   zijn we,   Jan,   Van   Severen   en   ik,   de   stad   ingewandeld.   Hij   gekscheerde   met   overdreven   luchtalarm:   'Weeral   een   duif   die   ze   te   hoog   zien   vliegen   hebben'.   We zagen   de   Franse   troepen,   tanks   en   gevechtswagens   en   gemotorizeerde   infanterie   door   Brugge   trekken   -   die   moeten   dus   ook   invalsklaar   gestaan   hebben. 's   Middags   lunch   met   een   vriendin   (12)   van   Joris   van   Severen.   Na   de   lunch   koffie   en   cognac.   Rond   3   uur   Surete.   Hij   zei   me   al   lachend   dat   ze   wapens   en uniformen   kwamen   zoeken.   Vonden   niets.   Maar   hij   moest   mee.   Mijn   identiteit   en   die   der   dame   werden   niet   gevraagd.   Hij   zei   me   al   lachend   dat   hij   wel vlug   vrij   zou   komen.   Maar   vroeg   me   in   zijn   huis   te   blijven   tot   volgende   dag   en   de   post   door   te   nemen:   'Anna   kuist   en   zal   voor   alles   zorgen.   Ge   weet   waar de   likeuren   staan.   Ik   tracht   de   dame   die   zeer   onder   de   indruk   is   gerust   te   stellen.   Dan   wordt   weer   gebeld.   Vergezeld   van   een   der   veiligheidsagenten staat   hij   voor   mij   :   'Pol,   hoeveel   geld   hebt   ge   nog   ?'   Ik   had   nog   1200   Fr.   Hij   vraagt   of   ik   nog   iets   te   betalen   heb.   Een   deel   van   mijn   op   afkorting   gekochte pak.   Hij   opent   zijn   portefeuille:   Dan   delen   we.   De   600   Fr   in   zijn   bezit   wordt   in   2   gedeeld.   Nog   een   stevige   handdruk...   ik   zou   hem   niet   meer   weerzien.   De volgende   ochtend   hoor   ik   van   vrienden   het   relaas   van   verschillende   aanhoudingen.   Het   Cruyce   van   Bourgondië   wordt   bewaakt.   In   de   namiddag   wordt   ook Jan Rijckoort aangehouden. Op aandringen van vrienden vertrok ik in de late namiddag naar Oudenaarde. Wordt gevolgd maar niet aangehouden." De   aanhouding   gebeurde   twee   dagen   later   op   12   mei   bij   zijn   schoonouders   te   Oudenaarde.   Van   Oudenaarde   werd   hij   via   Doornik   op   transport   gesteld naar   Frankrijk   en   op   20   mei   was   het   konvooi   in   Orleans.   Daar   kwam   Le   Roy,   behalve   met   een   groot   aantal   joden,   samen   met   een   aantal   aangehouden Vlaams-nationalisten,   onder   wie   August   Borms,   Jan   Timmermans,   Rene   Lagrou,   Bert   Meuris   en   Karel   Peeters.   Daar   werd   de   oude   Borms   aangewezen door   Belgen,   mishandeld   en   bespuwd   en   in   bloot   bovenlijf   moest   hij   latrineputten   kuisen.   Toen   hij   bont   en   blauw   weer   binnenkwam   was   de   kommunist Lallemand de eerste om hem een blik water te geven". Le   Roy   werd   ondervraagd   door   de   Franse   Surete   en   een   Belgisch   onderofficier   maar   over   het   Verdinaso   had   men   nog   niet   gehoord   en   Le   Roy   vloog   bij   de kommunisten.   Via   Cerdon   du   Loiret   kwam   hij   op   28   mei   in   St.   Cyprien   terecht   aan   de   samenvoeging   van   de   Pyreneeën   en   de   Middellandse   Zee.   Het kamp   dat   was   opgericht   voor   gevluchte   Spaanse   republikeinen   en   leden   an   de   Internationale   Brigades   was   nu   het   toeluchtsoord   voor   duizenden verdachten.   Verdeeld   in   verschillende   "ilôts"   telde   de   sektor   vaar   Le   Roy   in   verbleef   3.800   joden   en   200   andere   verdachten   onder   wie   Italianen   , Duitsers,    Nederlandse    NSB-ers    ("waardoor    mijn    Dietse    overtuiging    een    stevige    deuk    kreeg"),    vooraantaande    kommunisten    zoals    Lallemand, Jacquemotte   en   de   zoon   van   Pierre   Nothomb;   rexisten   als   Victor   Matthijs,   een   handvol   Dinaso's   en   Vlaams-nationalisten   onder   wie   de   ekretaris   van   het IJzerbedevaartkomitee,   Clemens   de   Landtsheer,   August   Borms,   de   fotograaf   Willy   Kessels   en   Rene   Lagrou.   Na   de   Franse   wapenstilstand   ontvingen   de gevangenen   an   St.   Cyprien   op   24   juni   bezoek   van   het   Rode   Kruis.   Op   3   juli   keerden   de   Vlamingen   samen   met   de   Rijksduitsers   uit   St.   Cyprien   terug   en   op 10   juli   waren   zij   weer   in   Brussel.   Later   zou   hij   o   'er   zijn   belevenissen   getuigen   te   Parijs   in   het   proces   over   de   toestanden   in   het   kamp   van   St.   Cyprien   en te Brussel in het proces over de de zogenaamde "spooktreinen".

Diets en Germaans

Kort   na   zijn   terugkeer   in   november   1940   trouwde   hij   met   Regina   Lamoen,   een   jonge   intellektuele   vrouw   uit   een   Antwerpse   liberale   familie,   die   hij   kort voor   de   oorlog   had   leren   kennen   in   een   Gentse   kunstgalerij.   Hij   nam   opnieuw   zijn   plaats   in   in   de   leiding   van   het   Verdinaso   als   verbondssekretaris   maar verwijderde   zich   terzelfdertijd   steeds   meer   van   het   vooroorlogse   Dinaso-ideeëngoed.   Le   Roy   was   als   een   hevig   Duitsgezinde   teruggekeerd   uit   Frankrijk en   geraakte   steeds   meer   gewonnen   voor   de   Germaanse   Rijksgedachte   als   een   logische   voortzetting   van   de   Dietse   Rijksgedachte.   In   een   rede   te   Gent stelde   hij   dat   nationaal-solidarisme   en   nationaal-socialisme   identiek   waren   en   Joris   van   Severen   de   eerste   belijder,   de   eerste   martelaar   der   nationaal- socialistische levensbeschouwing was. In   de   eerste   maand   na   zijn   terugkeer   had   Le   Roy   nog   geloofd   in   een   verdere   toenadering   tot   Belgische   kringen   (o.m.   de   socialist   Hendrik   de   Man)   om   zo het   Verdinaso   te   versterken   en   het   VNV   in   Dinaso-richting   te   dwingen.   In   september   1940   was   hij   betrokken   bij   gesprekken   met   het   VNV   maar   vanaf oktober   1940   zag   hij   steeds   meer   in   een   samengaan   met   de   pas   opgerichte   Algemene   SS-Vlaanderen.   Dit   was   onder   meer   het   gevolg   van   een boodschap   die   hem   werd   gebracht   namens   de   oud-aktivistenvriend   Haller   von   Ziegeslar.   Von   Ziegeslar   drong   aan   op   een   samengaan   met   de   Algemene SS   waarbij   het   Verdinaso   de   kern   van   de   militie-organizatie   en   het   politieke   kader   zou   vormen.   Er   volgden   verschillende   gesprekken   waar   naast   Le   Roy ook   de   nieuwe   Verdinasoleider   Emiel   Thiers   en   soms   DMO-leider   Jef   François   aan   deelnamen   maar   de   toenaderingspogingen   werden   door   andere   leden van   de   leiding   met   argwaan   bekeken.   In   de   loop   van   januari   1941   kwam   het   mede   hierdoor   tot   een   openlijk   konflikt   in   de   leiding   van   het   Verdinaso. Door   toedoen   van   Frantz   van   Dorpe,   Paul   Persijn   en   Jef   van   Bilsen   werden   Jef   Francois   en   Pol   le   Roy   uit   het   Verdinaso   gesloten.   De   Dinaso   Militanten Orde (DMO) weigerde zich hierbij neer te leggen, waarna Emiel Thiers zelf ontslag nam en de leiding overdroeg aan Jef François. Na   de   machtswissel   nam   Pol   le   Roy   de   redaktie   van   Hier   Dinaso!   opnieuw   in   handen.   In   het   eerste   nummer   dat   na   deze   perikelen   verscheen,   schreef   hij onder   de   titel   "Diets   Nationaal-socialistisch!"   dat   het   Verdinaso   als   een   Germaanse   beweging   streefde   naar   een   hechte   samenwerking   met   het   Duitse volk.   Le   Roy   voerde   besprekingen   met   de   (op   dat   moment   nog   louter   kulturele)   Duits-Vlaamse   Arbeidsgemeenschap   ofte   DeVlag   om   tot   een   vorm   van samenwerking   te   komen   maar   onder   druk   van   de   Militarverwaltung   werden   er   opnieuw   kontakten   aangeknoopt   met   het   VNV,   die   in   mei   1941   leidden   tot de   vorming   van   de   Eenheidsbeweging   VNV.   Die   eenheidsbeweging   moest   voor   Le   Roy   de   nationaalsocialistische   eenheidsbeweging   van   Vlaanderen   word en   en   geen   verkapt   VNV.   Daarin   werd   hij   echter   snel   bedrogen.   Hij   werd   als   enige   Dinaso   opgenomen   in   de   raad   van   leiding   van   de   eenheidsbeweging   en werd hoofdredakteur van het nieuw partijweekblad De Nationaal-Socialist. De   conflicten   tussen   voormalige   Dinaso's   en   VNV-ers   bleven   aanslepen   en   ook   in   zijn   verdediging   van   de   Rijksgedachte,   eigenlijk   de   vorming   van   een Germaanse   federatie,   kreeg   Le   Roy   heel   wat   tegenkanting.   Zelfs   zijn   voormalige   Dinaso-medewerkers   Albert   Deckmijn   en   Bert   Derbecourt,   die   beiden   in de   redaktie   zaten   van   De   Nationaal-Socialist,   ergerden   zich   aan   de   stellingen   van   Le   Roy.   Zijn   enige   medestanders   vond   hij   in   Edgard   Delvo   en   Reimond Tollenaere,   maar   Tollenaere   verdween   al   in   augustus   naar   het   Oostfront.   Jeroom   Leuridan   eiste   strafmaatregelen   en   ook   Frans   Daels   stoorde   zich   aan "de   woordenkramerij   van   het   Dinaso   die   wordt   weergevonden   in   de   artikels   van   Pol   le   Roy".   In   een   brief   aan   Staf   de   Clercq   van   17   september   1941   had hij    het    over    "...onaanvaardbaar    geschrijf    over    Dietsland,    over    priesters,    over    kloosterzusters    of    zedelijke    werkingen    waaraan    wij    de    grootste gewichtigheid   hechten   en   die   in   De   Nationaalsocialist   worden   uitgelachen."   Nog   steeds   volgens   Daels   moest   het   VNV   oppassen   voor   Pol   le   Roy   die   het Verdinaso   "heeft   willen   verkopen"   aan   de   SS   en   eenzelfde   bedreiging   vormde   voor   het   VNV.   Het   konflikt   met   Daels   zorgde   er   uiteindelijk   voor   dat   Le   Roy in   september   1941   de   eenheidsbeweging   verliet.   Frantz   van   Dorpe   met   wie   hij   ondanks   alles   een   zekere   affiniteit   had   bewaard   stelde   hem   voor   naar Engeland uit te wijken maar dat weigerde hij. Zijn breuk met het VNV betekende geenszins een breuk met het nationaal-sociaIisme, eerder integendeel.

Aktief in de DeVlag

De   maand   nadien   vertoefde   hij   een   tijdlang   in   Berlijn   en   in   december   1941   werd   hij   propagandaleider   bij   de   DeVlag   waar   hij   een   wezenlijke   rol   speelde   in de   uitbouw   van   de   organizatie.   Terzelfdertijd   werd   hij   lid   van   de   Algemene   SS-Vlaanderen,   wat   hij   bleef   tot   maart   1943.   Het   ambt   van   propagandaleider werd   uiteindelijk,   in   het   licht   van   de   veranderende,   meer   politieke   taak   die   de   DeVlag   zich   toemat,   loodzwaar.   Einde   1943   werd   hij   ontheven   van   zijn   taak en   werd   hij   erepropagandaleider.   DeVlag-leider   Jef   van   de   Wiele   stelde   hem   voor   de   pers   ter   hand   te   nemen   maar   hij   voelde   er   weinig   voor   onder   Duitse censuur   te   werken.   Op   eigen   verzoek   bouwde   hij   de   scholing   van   de   beweging   uit.   Naast   referaten   en   vormingsweekeinden   voor   kaderleden   van   de DeVlag   behelsde   dit   de   uitgave   van   de   zogenaamde   Scholingsbrieven,   (waarin   o.m.   de   talrijke   verwijzingen   naar,   en   citaten   van   Van   Severen   opvallen)   en een   syllabus   voor   de   kaderleden.   Later   schreef   hij   dat   Van   de   Wiele   reeds   in   1942   te   verstaan   had   gegeven   dat   hij   geneigd   was   om   het   Dinaso- ideeëngoed   binnen   de   DeVlag   te   laten   ontwikkelen.   Er   kwam   inderdaad   een   hulde   van   Van   de   Wiele   aan   Van   Severen   en   zijn   werk   voor   het   voltallige kader   van   de   Devlag   en   op   20   mei   kwam   er   een   officiële   Van   Severenhulde   met   de   oude   vaandels   en   uniformen   van   het   Verdinaso.   Volgens   Le   Roy   kwam het   sociale   van   het   Verdinaso   tot   uiting   in   het   nationaal-socialisme   en   het   nationale   in   de   Rijksgedachte.   Dat   nam   niet   weg   dat   er   ook   in   de   DeVlag konflikten waren met oude "Dinaso-bekampers" en Le Roy ruim een jaar door de SD (Sicherheitsdienst) werd gevolgd. Ondertussen   verschenen   er   van   hem   drie   dichtbundels.   Getuigenissen   (1941),   die   hij   nog   op   aanstichten   van   Van   Severen   uitgaf   vormde   een   bundel   met surrealistische   inslag   die   sterk   refereerde   aan   het   verleden,   het   innerlijke   leven   van   Le   Roy   en   de   dood   van   zijn   vrouw   Laura.   Vooral   het   gedicht   Droom viel hierbij op. In het socialistische dagblad Vooruit werd het omschreven als het eerste Vlaamse surrealistische gedicht van Europees niveau. Droom En gansch den nacht zag ik, die sprakeloos elkaar aanschouwden twee bomen : een vol sterren, een vol duisternis en gansch den nacht zag ik, die éénzaam om elkaar rouwden twee handen parelstil van witte droefenis in alle ruiten riep de doodsangst uwer oogen en vogels keerden rusteloos uit zichzelven weer toen heb ik u bekend gij lachte vreemd en onbewogen en aan uw vingren hing geen enklen morgen meer... voortaan blijf ik in de droom voortaan alleen maar nacht Volgens   het   VNV-dagblad   Volk   en   Staat   daareneeen   stikten   de   gedichten   van   Le   Roy   "in   pathos,   valsche   beeldspraak,   gezwollen   tremelo's   of prozaïsme..." en werden deze "schrikwekkende getuigenissen" gekenmerkt door "een totale onstentenis aan gevoel voor rede en natuurlijkheid"... Zijn   twee   andere   bundels   'Vuur   Zingt'   en   'Modulaties',   beide   uit   1943,   waren   heidens   van   inslag.   Maar   ook   het   surrealisme   bleef   aanwezig.   Vooral   in Modulaties   waren   volgens   Erik   van   Ruysbeeck   de   invloed   van   Breton   en   diens   idee   van   le   point   sublime   (de   eenheid   aller   dingen   als   lijnrecht tegenovergesteld   aan   het   Europese   rationalisme),   duidelijk   waarneembaar.   Steeds   volgens   dezelfde   literatuurcriticus   verklaarde   de   invloed   van   Breton tevens   het   blijvend   geloof   van   Le   Roy   in   het   wonder   "waardoor   hij   nooit   een   volstrekt   nihilist   is   kunnen   worden".   In   de   bundel   Modulaties   werd   de beleving van erotiek en poëzie ook gezien als deel van een hogere, kosmische werkelijkheid en daarmee als toegang tot de eeuwigheid. Avond Zo rijs ik met de welpen van het licht en god die scheppend in zijn diepten wijlt ten avond waar uw schoot gedegen ligt geen oevers waar de dood te mijmeren staat in 't al in 't niets dat in zichzelf volstaat reik uw bedreven sterrenmond en spreid de vlakten van uw lichaam lichtbezeild en luister naar 't gedrop der eeuwigheid... Ondanks   het   feit   dat   zijn   oorlogsbundels   enkele   prachtige   gedichten   bevatten   oordeelde   Le   Roy   later   dat   veel   van   dit   werk   "nog   onrijp   en   kind   van   de verwarring" was. De   dood   van   zijn   voormalige   schoolmakker   Jef   Vanackere   in   maart   1944   trof   Le   Roy   diep.   Tijdens   de   mobilizatie   hadden   zij   elkaar   na   jaren   weer   ontmoet en   Le   Roy   had   Vanackere   het   Verdinaso   binnengeloodst.   Hij   werd   zijn   sekretaris   bij   De   Nationaal-Socialist   en   was   Le   Roy   gevolgd   naar   de   DeVlag   en   de Algemene   SS.   Nadat   Vanackere   een   opleiding   had   gevolgd   in   Duitsland   was   er   omwille   van   de   zeer   uitgesproken   Duitsgezindheid   van   Vanackere   een zekere   vervreemding   opgetreden   tussen   de   politieke   "compagnons   de   route"   maar   toch   was   de   genegenheid   gebleven.   Le   Roy   droeg   zijn   bundel Modulaties   op   aan   Vanackere   en   maakte   ook   diens   afscheid   van   zijn   broer,   een   priester,   mee   toen   hij   vertrok   naar   het   Oostfront.   De   eerste   brief   uit Rusland   die   Pol   le   Roy   ontving   eindigde   met:   "Ik   rijd   de   oneindigheid   mijn   eeuwigheid   in".   Toen   hij   sneuvelde   liet   hij   een   vrouw   met   zes   kinderen   achter van wie Le Roy de voogdij op zich nam.

Naar Duitsland

Om   veiligheidsredenen   verhuisde   het   gezin   Le   Roy   kort   na.   zijn   aanstelling   tot   scholingsleider   van   Schaarbeek   naar   Tervuren,   in   het   huis   waar   in   geval van   nood   ook   Verschaeve   een   onderkomen   moest   krijgen.   Maar   ook   daar   vielen   er   bedreigingen   in   de   bus,   al   of   niet   vergezeld   van   een   kogel   en   een tramkaartje   naar   het   hiernamaals.   Midden   1944   kreeg   de   bibliotheek   en   fonotheek   van   Cyriel   Verschaeve   er   tijdelijk   een   onderkomen   maar   de   man   die Le Roy geestelijk - nooit literair - had beïnvloed zou er nooit wonen. De   snelle   opmars   van   de   geallieerden   zorgde   ervoor   dat   een   dringende   evakuatie   noodzakelijk   werd.   Op   1   september   vertrok   Le   Roy   met   zijn   vrouw   en dochtertje   (zijn   zoon   was   eerder   naar   Duitsland   geëvakueerd   met   de   Rijksschool   Vlaanderen)   naar   Duitsland.   De   tocht   duurde   acht   dagen   en   ging   samen met   een   twintigtal   personen   per   verhuiswagen   via   Maastricht   naar   Luneburg.   Daar   werd   Le   Roy   met   zijn   familie   ondergebracht   bij   een   domineesfamilie. Daarna   vertrok   hij   naar   Berlijn   waar   hij,   opnieuw   als   propagandaleider   maar   ditmaal   van   de   Vlaamse   Landsleiding   in   ballingschap,   zijn   bureau   vestigde. Tevens   was   hij   als   vertegenwoordiger   van   de   Landsleiding   verbonden   aan   het   Europäische   Propagandaburo.   Zijn   adjunkt   was   de   vroegere   Jongdinaso- leider, Leo Poppe. Ondanks   zijn   toegewijdheid   aan   de   ideeën   van   een   Germaans   Rijk   -   hij   verwierp   het   woord   Grootduits   -   waren   de   kontakten   met   de   Duitsers   vaak ontgoochelend.   Hij   verweet   vooraanstaande   Duitsers   hun   gebrek   aan   inzicht   en   hun   houding   tegenover   andere   volkeren.   Eerder   had   hij   in   De   SS-Man geschreven   :   "...bij   het   Duitsche   Rijk,   in   de   zin   die   deze   beide   woorden   tot   op   heden   droegen,   kan   men   ons,   zal   men   ons   niet   inlijven.   Nu   niet,   morgen niet,   Nooit!   Dit   is   in   strijd   en   met   de   nationaalsocialistische   wereldbeschouwing   en   met   de   daaruit   voottspruitende   wil   deze   Germaansche   Rijksgedachte die   door   Duitschland   en   ons   en   al   de   Germaansche   landen   gedragen   wordt   en   gebouwd   tot   de   eeuwige   werkelijkheid   der   Germaansche   éénheid."   Die opstelling   leidde   op   de   vergadering   van   de   Landsleiding   in   Aussig,   Sudetenland,   waar   de   Landsleiding   vanaf   eind   1944   verbleef,   tot   een   heftig   incident met   Hans   Krebs,   Regierungsprasident   van   Sudetenland.   Le   Roy   spuwde   zijn   gal   uit   tegen   de   Duitsers,   die   hij   met   betrekking   tot   andere   volkeren   hun gebrek   aan   psychologisch   inzicht   verweet.   Verschaeve   onderschreef   de   uitval   van   Le   Roy   maar   Krebs   en   de   andere   aanwezige   Duitse   personaliteiten verlieten kwaad de vergadering. Van dan af werd hij opnieuw geschaduwd door de SD. Dat   nam   niet   weg   dat   er   blijkbaar   ook   in   hogere   SS-kringen   twijfels   waren   omtrent   de   juistheid   van   de   door   de   nationaalsocialisten   gevoerde superioriteitspolitiek.   Zo   nam   hij,   eveneens   einde   1944,   deel   aan   een   besloten   vergadering   met   SS-officieren   op   het   kasteel   aan   de   Wannsee.   Daar   werd niet   aileen   het   Duitse   imperialisme   bekritiseerd   maar   werd   er   ook   gesproken   over   de   noodzaak   Goebbels   als   hoofd   van   het   Propagandaministerium   opzij te   zetten.   Le   Roy   die   was   uitgenodigd   door   SS-Sturmführer   Süss   van   het   RSHA,   hield   op   deze   vergadering   een   uiteenzetting   over   de   principes   van   het korporatisme zoals ze vooral tot uiting waren gekomen in de Dinaso-Landbouwkorporatie. In   januari   1945   kregen   de   lokalen   van   de   Propaganda-afdeling   in   Berlijn   als   gevolg   van   geallieerde   bombardementen   verschillende   voltreffers   te verwerken.   Le   Roy   belastte   Leo   Poppe   met   de   lopende   zaken   en   vertrok   zelf   naar   Luneburg   om   zich   bij   zijn   familie   te   voegen.   De   mislukking   van   het Ardennenoffensief   sloot   niet   aileen   de   hoop   van   een   spoedige   terugkeer   naar   Vlaanderen   uit   maar   de   toenemende   druk   op   Duitsland   maakte   ook   elke werking voor de Landsleiding verder onmogelijk. Bij   het   naderende   einde   werd   hem   door   vrienden   de   mogelijkheid   aangeboden   naar   Zwitserland   te   ontkomen   maar   hij   weigerde:   "Geen   enkele oorlogsmisdaad   heb   ik   bedreven.   Geen   verraad   aan   mijn   land   of   volk.   Mijn   land   is   Vlaanderen,   mijn   volk   is   het   Vlaamse   en   die   heb   ik   eerlijk   willen dienen.   Vergissing:   dat   kan,   bewuste   fout:   neen!"   Le   Roy   werd   gearresteerd   in   Luneburg   door   de   staatsveiligheid.   Op   erewoord   kreeg   hij   voorlopig huisarrest,   woord   waaraan   hij   zich   hield.   Na   acht   dagen   werd   hij   naar   België   overgevlogen,   waar   hij   na   ondervraging   in   de   gevangenis   van   Sint-Gillis terechtkwam. Ook zijn vrouw, die nooit lid was van een organizatie, werd verschillende maanden geinterneerd, tot ze doodziek werd ontslagen. "Wat   kwellend   in   mijn   dromen   blijft:   weer   de   ontmenselijkte   wereld   der   opsluiting   en   der   strafkampen   -   weer   de   loerende   dood   –   weer   't   ontspringen van   de   dans   door   een   onverklaarbare   oorzaak.   Wat   nooit   uit   de   herinnering   wijkt:   de   celwagen   -   de   hokjes   in   het   justitiepaleis   -   de   boeien   aandraaiende en   polsendruk   kende   gendarmes   -   de   ronde   der   cipiers   –   de   eerste   jaren   vooral:   de   snauwen   en   beten   –   de   loense   streken.   De   vele   advokaten   die gehuurde   gewetens   zijn   en   minder   dan   de   hoeren   als   gehuurde   vrouwen   die   je   waar   geven   voor   je   geld   terwijl   veel   advokaten   geld   scheppen   zonder   je met enige waar te vergoeden."

"Europa is dood - akte van overlijden: 8 mei 1945"

De   oorlogsnederlaag   kwam   hem   als   een   godsoordeel   over   en   er   was   de   twijfel   over   de   rol   die   hij   de   voorbije   jaren   had   gespeeld.   Hij   verzoende   zich (tijdelijk) met de Roomse kerk maar roeide vanaf 1948 tot een godsgeloof dat boven alle konfessies en ideologieën uitgegroeid is". Hij   werd   ondervraagd   door   de   beruchte   auditeur   Marc   Desmedt   en   naderhand   bij   zijn   proces   werd   hij   door   de   prokureur   omschreven   als   "de   Vlaamse Goebbels"   en   de   adjunct   van   DeVlagleider   jef   van   de   Wiele.   Toch   kon   men   hem   niets   anders   ten   laste   leggen   dan   politieke   kollaboratie,   het   fameuze artikel   118bis.   Hiervoor   werd   hij   door   de   krijgsraad   op   16   oktober   1947   ter   dood   veroordeeld   en   kreeg   hij   1   milioen   Fr.   boete.   Een   straf   die   enkele   weken later   door   het   krijgshof   werd   bevestigd.   Hij   bleef   vrijgelaten,   fatalistisch   bijna,   bij   zijn   veroordeling   maar   er   was   ook   de   bitterheid.   Iets   wat   onder   meer blijkt uit zijn bundel 'Vuurvlinder' [1946-1949]. Afrekening Wat deert ons uw geluk ? Wij zijn doorwalgd van al uw zoetheid en schijnheiligheid wij kennen 't woord dat krist als vurig zand. wij aten 't rottend woord van 't vaderland de spinnen van religie en gezin Acht   maand   na   zijn   veroordeling   door   het   Krijgshof   werd   hij   door   de   liberale   minister   Lilar   begenadigd   en   zijn   straf   werd   omgezet   in   levenslange hechtenis.   Gedurende   de   jaren   in   de   gevangenis   kreeg   hij   onder   meer   het   gezelschap   van   Robert   Poulet,   Raymond   de   Becker   en   Filip   de   Pillecyn.   Hij werd   aktief   op   de   sociale   dienst   in   de   gevangenis,   de   zogenaamde   "welfare",   verzorgde   programma's   op   de   gevangenisradio   over   poëzie,   volkskunde   en algemene   problemen   zoals   de   lintbebouwing   in   Vlaanderen   (!).   Bovendien   schreef   hij   gedurende   zijn   gedwongen   verblijf   een   tiental   dichtbundels.   Daarin kwamen   zowel   zijn   esoterische   opvattingen   naar   voren   als   een   dieper   uitgewerkt   surrealisme.   Enigszins   los   hiervan   stond   de   liefdesbundel   'Regina',   die hij aan zijn vrouw wijdde. Gefluisterd naar de wachtende Gij zult zeer teder moeten zijn en zeer verduldig met me spreken zeer zacht met mijn verzwegen pijn als iets dat al te licht kan breken ik ben gehavend door veelleed en haat en honger en afgrijzen ik draag van ziekte en zeer de beet en veel en bloedende bewijzen 'k heb met de dood gewoond 'k ben hard geworden donker en verbeten ik heb mijn geest verhuld mijn hart verhoerd om 't leven te vergeten ik weet niet meer wat mensen zijn ik werd eenzelvig in mijn zinnen leproos van lijf en brak van brein : gij moet zeer moederlijk beginnen... Als   eerste   kopstuk   van   de   DeVlag   kreeg   Le   Roy   in   1950   een   strafherleiding   tot   18   jaar   en   werd   hij   van   St.-Gillis   overgeplaatst   naar   Merksplas.   Dat   had hij   ongetwijfeld   mee   te   danken   aan   de   invloed   van   zijn   vroegere   Dinaso-vrienden   Frantz   van   Dorpe   en   Willem   Melis,   die   als   nieuwbakken   CVP'ers herhaaldelijk tussenkwamen voor Le Roy. Toen   hij   op   15   september   1951   voorlopig   werd   vrijgelaten   had   hij   niets   meer.   Zijn   bibliotheek   met   een   enorm   rijke   verzameling   aan   surrealistische, expressionistische,   dadaïstische   en   esoterische   werken   was   samen   met   de   schilderijen   van   zijn   surrealistische   vrienden   verkocht.   Zijn   kinderen   waren hem   afgenomen   en   door   het   gerecht   geplaatst   in   een   "betrouwbaar"   gezin   .   Samen   met   zijn   vrouw   woonde   hij   op   een   schamele   zolderkamer   in   St.- Jans-Molenbeek.   Hij   kon   als   sekretaris   aan   de   slag   bij   Frans   van   Cauwelaert   maar   dat   was   hem   wat   te   bar.   Hij   verkocht   dan   maar   boeken,   verbeterde pronostieken   en   werkte   als   vertaler.   Dankzij   de   oud-rexist   lamin   kreeg   hij   vertaalwerk   bij   de   Koninklijke   Automobilistenbond   en   ook   de   CVP   maakte   van zijn   diensten   gebruik.   Zo   was   de   Nederlandse   vertaling   van   het   schoolpakt   van   de   hand   van   de   voorlopig   vrijgelaten   en   politiek   rechteloze   Pol   le   Roy! Die   voorlopigheid   bleef   trouwens   van   kracht   tot   in   1974...   Het   maakte   dat   hij   de   politiek   nog   volgde   maar   er   zich   verre   van   hield.   Enkel   met   een   handvol oude   vrienden   uit   het   Verdinaso   en   de   DeVlag,   het   merendeel   kunstenaars,   onderhield   hij   nog   intense   kontakten.   Onder   hen   Jef   François,   de Nederlandse   beeldhouwer   Ernst   Voorhoeve,   de   Nederlandse   dichter   Henri   Bruning,   Jef   de   Belder,   André   van   Wassenhove,...   Daarnaast   waren   er   echter   de veelvuldige   kontakten   met   kunstenaars   en   filosofen   uit   de   meest   uiteenlopende   richtingen.   Vooral   jonge   dichters   droegen   hem   op   handen   en   leverden gedurende   de   naoorlogse   jaren   baanbrekend   werk   om   het   oeuvre   van   Le   Roy   bekendheid   te   geven.   Onder   hen   Paul   de   Vree,   Frans   Depeuter,   Willy Spillebeen, Hugo Brems, Erik van Ruysbeeck...

Esoterisch

De   gedichten   die   tot   stand   waren   gekomen   tijdens   de   zes   jaar   durende   gevangenschap   waren   vaak   bitter   en   hard.   Tevens   had   hij   opnieuw   de   draad opgenomen   van   zijn   vooroorlogse   esoterische   studie.   Dat   leidde   in   1952   tot   de   bundel   'Lucifer'   waarin   hij   zijn   geloof   in   de   noodzaak   van   de   revolte uitdrukte,   de   revolte   in   funktie   van   het   streven   naar   het   zijn.   Lucifer   was   niet   langer   de   gevallen   engel   maar   de   evenwaardige   tegenspeler   van   God. Hierin herkennen we duidelijk de invloed van de gnostiek en meer bepaald van de gnostische auteur Rene Guénon. Ten aanvang niet, van eeuwig was het Woord en eeuwig was de Daad die 't zegel brak en eeuwen knapten voort als vleugels af en krachten barstten brandend uit de kiem bij duizenden, en schier bewegingsloos was reeds hun duizelende groei geworden toen gij voor 't eerst, die zelf van eeuwig waart, de vaart en vaste stand der sterren zaagt en zinnen gingt op hun en uw bedied; en op dit wonder iets - die morgen was de drang van 't blauw veel inniger - dat gij er waart en waar gij 't eerst en traag uit waanzin waart bewust geworden, rees de azuren vraag : wat was mijn ik voordien? wat was voordien dit vormenvol bestaan van onderling en onverdeeld verband in wisselend komen en vergaan dat steeds, hoe ongeteld en ongedurig 't Zijn - O kwellend en verrukkelijk geheim in stijgende verschijning is van kleur en klank, gestalten en gebaar, dit zacht en tel, dit duistrend en opglanzend Hooglied blijft... En vraag op weervraag prikkelde u tot wat de zin en 't wezen konden zijn van uw en all'bestaan in samenhang die op ondeelbaarheid, in eenklen « die op eenheid wees en eenheid die geen tijd of ruimte of onderscheid kon dragen; en waarom gij, die met de geest u vrij bewoogt en zien mocht en bevatten wat gij zaagt, niet verder zien zoudt en niet groeien tot waar... Maar waarom was uw staat gevest en afgepaald? door wie? op welk gezag? waar zelf gij niet gekozen hadt, maar blind geworpen waart in een ontluikend licht dat u ontsproot en riep om maatloosheid u uit uzelve toe ? Waarom een grens en plots dit huiveringwekkend ijle waar uw hand verstilde en tastte uw eenzaamheid?... Nog   in   hetzelfde   jaar   verscheen   'Geboorte   der   Poezie'   en   'Niet   voor   Bonifacius'   met   acht   prozagedichten   tegen   de   maatschappij   van   "valse   vroomheid", "wankle waarheid", "loze liefde", "namaakleven" en "kalken onzin". Het   esoterische   was   reeds   aanwezig   in   zijn   bundel   'Getuigenissen'   maar   volgens   Le   Roy   zelf   was   het   "een   vulgarizerende   benaderingspoging   naar   het zuiver   esoterische   toe".   Lucifer   was   qua   stof   een   initiatie   tot   het   esoterische.   Terwijl   in   de   bundels   'Lava'   [1957]   en   'Tellurisch'   [1963]   het   esoterische   in zijn   meest   volmaakte   vorm   tot   uiting   kwam.   Het   zorgde   voor   een   ongemeen   rijke   symbolentaal   in   het   werk   van   Le   Roy,   symbolen   als   de   uiterste   wijze waarop   de   mens   nog   iets   kan   zeggen   over   het   onzegbare.   Tevens   ging   zijn   werk   in   de   geest   van   Guenon   "in   de   richting   ener   redressie   naar   de   Grote Traditie toe". Het   hele   oeuvre   van   Le   Roy   is   een   in   eer   herstellen   van   de   betrachte   eenheid   met   het   heel-al.   Om   tot   die   eenheid   te   komen   is   er   "de   mannelijke   weg. Ascese.   Na   een   of   meer   levens   afstand   doen,   en   louter   naar   de   geest   leven.   De   heilige   Johannes   is   daar   een   voorbeeld   van."   De   andere   weg   is   die   van de   magische   liefde   "die   voluit   lijfelijk   beleefd   wordt.   De   magische   liefde   vormt   de   zgn.   linkerweg   naar   het   hoger   weten,   en   uiteindelijk   de   reïntegratie met   het   zuiver   godzijn."   Het   is   vooral   die   beleving   van   de   eenheid   via   de   erotische   liefde,   via   "het   wonder   vrouw"   die   het   werk   van   Le   Roy   typeert.   De vrouw   als   symbool   van   aardse   gebondenheid,   beroezing,   bevrijding   uit   de   eenzaamheid   en   alledaagsheid,   als   voortzetting   van   het   leven   boven   het   eigen ik naar "het licht". "Hij moet voor de gewone mens de weg naar de eenheidservaring zijn en; van daaruit voor hen die het aankunnen naar de verwerving van   de   uiteindelijke   eenwording   mens-god   zijn.   Hij   is   uiter-aarde   en   naar   bestemming   de   sublimering   van   de   mannelijke   linkerzijde   tot   er   geen   zijden meer bestaan en de Eenheid is." In   1958   lag   hij   samen   met   Aubin   Pasque,   Andre   van   Wassenhove   en   Marc   Eemans   aan   de   basis   van   het   Centre   International   d'Actuelite   Fantastique   et Magique.   De   beweging   van   de   Fantasmagie   behield   de   drie   hoofdbestanddelen   van   het   surrealisme   (vrijheid;   liefde   en   vrouw;   en   poëzie   als   uitdrukking van   het   beleefde)   maar   legde   de   nadruk   op   het   esoterische   en   universeel-religieuze.   Le   Roy   omschreef   het   in   de   katalogustekst   voor   de   Fantasmagie (Brussel   20-30   november   1959)   als   volgt   :   "Daarom   is   deze   kunst   magisch   en   fantastisch.   Magisch,   bindend   met   onze   diepste   en   hoogste   krachten, bezwerend   zoekend   naar   de   naakte   werkelijkheid,   de   surreële   bij   wijze   van   afwijzing   der   gelogen   werkelijkheid   van   het   zintuiglijk   waarneembare   alleen en   de   door   rede   en   logikatiranniek   geregeerde   levenshouding   en   -vorm   :   een   kunst   van   'l'esprit   contre   la   raison';   fantastisch,   doordat   zij   zich   beweegt   in de   wereld   van   droom   en   inwendigheid,   met   haar   doolwegen,   verschrikkingen   en   monsters,   naast   haar   groeiende   en   verblindende   klaartevelden... Daarom   staat   deze   kunst   in   dienst   van   liefde   en   poezie,   verheft   zij   de   vrouw   weer   tot   gloeihaard   van   ons   inwendig   heelal,   wordt   haar   wezen   en   onze werftocht am haar en met haar weer in het zwartzevederde licht van het sakrale gerukt".

Doorbraak?

In   het   verlengde   van   zijn   samenwerking   met   Pasque   verscheen   in   1961   een   eerste   Franstalige   bundel   Meteorologique.   In   1972   gevolgd   door   'ous denudent,   nos   Iris...   Verschillende   gedichten   uit   deze   laatste   bundel   kregen   een   vertaling   en   werden   gepubliceerd   in   Tsjechische,   Roemeense   en Servokroatische   tijdschriften.   Een   doorbraak   naar   een   breder   publiek   kwam   er   oor   Le   Roy   in   1965   met   de   Eerste   Blanka   Ghijselenprijs   voor   zijn dichtbunde   'le   Va   Banque'.   Twee   jaar   later   verscheen   zij   n   hoofdwerk   'Spel   en   Spiegel',   dat   acht   bundels   omvatte   uit   een   periode   van   twintig   jaar.   Ook   in zijn   latere   bundels   werd   "oud"   en   "nieuw"   werk   gelijktijdig   gepubliceerd.   Het   is   typisch   voor   de   eenheidsvisie   van   Le   Roy   en   het   komplementaire   in   zijn werk.   Spel   en   Spiegel   was   opgebouwd   rond   twee   thematische   polen:   het   leven   met   de   vrouw   en   de   nacht   als   kernbegrippen   tegenover   de   middelmaat, de bekrompenheid, de levensangst. Alarm Hun zaad en zand de stolpen van hun korte dag waarin zij karig en geniepig leven plegen de vlammen uit het land geweerd want grootheid stoort de rust en 't grootste euvel heet zelfstandigheid o mijn verrukkelijke adelaars en binnen hoe de gloed der gongen klonk! Hun zaad en zand zo vlak zo loom zo steeds op tijd als hun rivieren en waar zij uitbraken plasten zij door de spiegels van hun nood tot daar en verder niet en lieten hun slib hun zout hun kledderig grauw en hadden nauw gemerkt hoe door de mist de eerste steunbeer glom van een verheven droom. Terwijl hun nachten voort ten offer vielen der trage crustaceeën van hun bloed. O Tristeville van gemeten lust. Schreeuwende meeuwen tussen land en land verloren en overal wanden en schuivende handen over die wanden en overal straten en schijtende honden in die straten en vaderlandse monumenten bij de vleet. O Tristeville, om iets te zijn en voort te duren middenpoelen compromis. Van lood en talloos is de stap der kudde warm de veilig-dikke drab der zelfgenoegzaamheid. De stal. Le   Roy   is   in   tegenstelling   tot   wat   sommige   van   zijn   aanhangerswei   eensdurfden   beweren   geen   modern   dichter.   Het   werk   van   Le   Roy   overstijgt   juist   het tijdelijke   en   is   zoals   F.   De   Swert   in   een   inleiding   voor   de   bundel   Weergalm   [1970]   schreef   "eeuwig"   en   "universeel"   te   noemen.   De   poëzie   van   Le   Roy heeft   bovendien   door   haar   enigszins   hermetisch   karakter   iets   aristokratisch.   Dat   verklaart   ook   waarom   een   bepaalde   grens   voor   hem   onoverschrijdbaar was.   Experimenten   met   het   woord   om   het   woord   verwierp   hij.   Poëzie   moest   steeds   haar   dienende   funktie   bewaren.   Vandaar   soms   de   afkeer   van   de hedendaagse    literatuur.    "De    potsierlijke    klowns    van    een    ontzielde    konsumptiemaatschappij.    De    doorgewinterde    traditionelen,    plechtstatigen    en gelauwerden   zowel   als   de   rijmelaars   en   de   verzendiareelijders...   Ik   hou   niet   van   de   platte   burgermannetjespoezie   en   de   'raison   raisonnante'-verslaafden. Ik   hou   niet   van   het   sonnet   van   Plantijn.   De   ondergang   van   het   westen   ligt   in   het   typisch   burgermannetjeswoord:   'revolutionair   zijn   is   een   jeugdziekte, als   volwassene   word   je   realistisch,   streber,   zelfdienaar,   ruivenvreter'.   De   dood   van   ideaal   en   het   idealisme!   Evenmin   hou   ik   van   het   vieze   sexgekwijl   dat de   eros   ontluistert   en   het   bordeel   van   't   bed   naar   de   ontbijttafel,   naar   de   straat   en   de   gewone   begroeting   tussen   mensen   sleurt.   Ik   ben   tegen   alles   wat hart en geest verhoert aan snobisme en geldklopperij." Op   zijn   65ste   verjaardag   op   1   maart   1970   werd   hij   uitgebreid   gehuldigd   in   zijn   geboortedorp   Hingene.   Zowel   Jef   Geeraerts   als   Anton   van   Wilderode hielden er toespraken en de oudste zoon van Jef Vanackere droeg een mis (...) op ter ere van zijn gesneuvelde vader. PAL (laat in memoriam) in dit naar waarheid en rechtschapenheid verdorstend land waar naar een hondse wet de heerschappij der vrijheid woedt en zetelen voor hem een stel vetganzen van 't gezag staat hij doorlicht tot op het bot onschendbaar pal in 't goddelijk gevaar van zijn verheven droom en weerbaar van zijn vingertoppen tot zijn weigere mond leest hij 't verbolgen oog der rechters leeg en groet de blijde donderslag die openrolt zijn tijdeloze zomer Het   jaar   nadien   zette   hij   een   punt   achter   zijn   twaalfjarige   medewerking   aan   het   poëzietijdschrift   De   Periscoop.   Volksgazet   getuigde   hier   onder   meer over:   "Le   Roy   heeft   geen   rankunes   laten   blijken...   en   nooit   struikelde   hij   over   een   ideologische   drempel.   Het   is   een   grootheid   van   visie   die   beantwoordt aan   de   ruimte   die   hij   in   zijn   poëzie   betrekt."   Het   was   blijkbaar   niet   voldoende   om   ook   van   de   overheid   enige   erkenning   te   krijgen.   De   literaire   staatsprijs waar   hij   volgens   nogal   wat   poëziekenners   recht   op   had,   werd   hem   wegens   zijn   politiek   verleden   nooit   toegekend.   Toen   hij   in   1973   dan   toch   een   beperkte werkbeurs kreeg van het ministerie van kultuur werd dat door sommigen als een honorering "van het fascisme" beschouwd... Na   'Weergalm'   [1970]   verschenen   er   nog   verschillende   bundels.   Zo   in   1971   'De   Stroom'   die   als   een   poëtische   levenskroniek   van   de   dichter   kan omschreven worden; het prachtige 'De Wakende' [1979] met illustraties van Roland Monteyne; en 'Late Zwaluwen' dat in 1984 postuum verscheen. Tot   op   het   einde   van   zijn   leven   bleef   hij   esoterische   teksten   bestuderen.   Hij   bleef   zich   interesseren   voor   hindoeïsme   en   boeddhisme   maar   geraakte steeds   meer   in   de   ban   van   het   taoïsme,   het   islam-soefisme   en   tenslotte   het   esoterische   christendom   dat   hij   leerde   kennen   via   het   gnostische   Thomas- evangelie. Hij overleed op 23 oktober 1983 te Bornem. Gebed Eens als ik uitga in de duisternis saam met het lamplicht over 't laatste schrift en in de stilte trilt het somber lis nog na der felle drift waarmee ik steeds de stroom bevoer door god gejaagd naar god op jacht... eens als de laatste morgen die ik droeg is afgelegd en zielloos ligt mijn hand - laat dan de laatste vragen doven laat wensloos mij en zonder pijn vergaan en opgaan in dit schoon geloven dat er geen nutteloze sterren zijn...
Bron: http://polleroy.over-blog.com/ pol-le-roy-een-vergeten-dichter-j.-creve.html
Verbond van Dinaso Corporaties Het Verbond van Dinaso Corporaties (VDC) was een overkoepelend vakverbond, behorende tot het Verbond van Dietsche Nationaal Solidaristen (Verdinaso). Het werd opgericht eind 1934 ter vervanging van het Verbond van Nationale Arbeiderssyndicaten (NAS) van Juul Declercq. Dit syndicaat, dat van 1931 tot 1934 de Vlaams-nationale syndicale actie had gedomineerd, was ontbonden geworden nadat de regering de erkenning van haar werklozenkas had ingetrokken. De leider van het VDC werd Pol le Roy, de oud-secretaris van het NAS. Hij bleef het nieuwe Verbond leiden totdat het Verdinaso overging in de eenheidspartij, het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV), in mei 1941. Het Verbond groepeerde de arbeiders in corporaties per beroepstak of bedrijf, om de kernen te kunnen vormen van een toekomstige corporatieve staat. De werking van het Verbond was gebaseerd op het corporatisme en solidarisme van de Franse sociale school uit de tweede helft van de 19de eeuw met figuren als La Tour du Pin en Le Play. De organisatie nam ook ideeën over van Werner Sombart, Charles Maurras en Georges Sorel (Kongs & Creve 1998- 1083). Net zoals in het Verdinaso legde het syndicaat de klemtoon op de dietse nationaal-solidaristische gedachte en ageerde het in rechts- revolutionaire zin. Daarnaast ijverde het Verbond voor discipline, orde en een autoritaire samenleving en staat. Het Verbond was wel een belangrijke wervingsbasis voor het Verdinaso, maar kwam, net als haar voorganger, niet echt van de grond. Verscheidene corporaties raakten niet uit de beginfase en telden niet meer dan een 1000-tal leden. In 1938 groepeerde het VDC een 50-tal corporaties. Aanvankelijk bleef de werking beperkt tot West- Vlaanderen. In 1936 werd het VDC uitgebreid met afdelingen en kernen in Brabant, Antwerpen en Oost- Vlaanderen. In West-Vlaanderen was er een grote activiteit van de Boerencorporatie, de Vlasserscorporatie en het Intercorporatief Verbond van Bedienden. Buiten West-Vlaanderen waren het voornamelijk de gewestelijke corporaties die een rol speelden naast actieve kernen van de Dinaso-Corporatie voor Onderwijzers of de Corporatie voor Gezondheidszorg (Kongs & Creve 1998-1083). Het belang van het VDC situeerde zich vooral op vlak van studiewerk en propaganda onder de vorm van kernvergaderingen, huisbezoeken, colportages en volksvergaderingen. Het VDC organiseerde daarnaast enkele diensten. De diensten van werkverschaffing, juridische bijstand en beroepsdocumentatie bleven beperkt tot kadervorming. Vanaf 1935 verscheen het blad 'Orde!' als bijlage van 'Hier Dinaso!', eerst als maandblad, nadien als weekblad. In 1939 werd het tijdschrift vervangen door een zelfstandig maandblad onder dezelfde naam en door 'Het blad van het VDC' dat verder als bijlage van 'Hier Dinaso!' verscheen. Daarnaast publiceerde het Verbond brochures omtrent de verscheidene beroepen (Creve 1987-1084). In 1941 werd het einde aangekondigd van het syndicaat.