EXPO’13 / Hingene 1940-1944 ORDE VAN HINGENE
© Orde van Hingene 2014 - DISCLAIMER
Klik op de thumbnail om te vergroten
Wie   onze   eerste   Rex-Scaldis   gemist   heeft   en   zeker   onze   tentoonstelling,   kan   alles   nog   eens   rustig   nalezen   op   onze   website.   Natuurlijk   kunnen   wij   de   sfeer   hier   niet   meer   tot leven brengen van ons café vlak na de bevrijding, daarvoor had je zelf ter plaatse moeten zijn.

Duitsland maakt zich klaar voor de oorlog

Nadat   Hitler   met   zijn   partij,   de   NSDAP   (Nationalsozialistische   Deutsche   Arbeiterpartei),   op   democratische   wijze   aan   de   macht   kwam   in   Duitsland,   begon   hij   direct   met   de herbewapening.   De   omvang   van   de   Reichswehr   was   door   de   bepalingen   van   Versailles   beperkt   tot   100.000   man.   Het   had   geen   tanks,   geen   luchtmacht   en   nauwelijks   schepen. Zes   jaar   later,   bij   het   uitbreken   van   de   vijandelijkheden,   beschikte   de   Wehrmacht   over   3,5   miljoen   soldaten,   9.000   kanonnen,   2.500   tanks,   2.300   vliegtuigen,   57   onderzeeërs   en 45 oppervlakteschepen. De   buitenlandse   politiek   van   de   nationaalsocialisten   leidde   tot   een   verhoogde   kans   op   oorlog   omdat   Hitler   streefde   naar   gebiedsuitbreiding   in   Oost-Europa   ten   koste   van   de Slavische   volkeren.   Hiertoe   moest   Polen   worden   vernietigd   en   Rusland   gebroken.   De   spanningen   met   het   Westen   die   hierdoor   werden   veroorzaakt   waren   slechts   een   afgeleide. Kenmerkend   voor   de   periode   1933   –   1939   waren   de   Duitse   successen   zonder   dat   er   oorlog   uitbrak.   De   Westerse   democratische   landen   poogden   in   die   periode   Hitler   in   te   tomen met   diplomatieke   middelen   waarbij   de   verschrikkingen   van   de   Eerste   Wereldoorlog   hen   zeker   parten   hebben   gespeeld;   degenen   die   in   de   jaren   dertig   leidinggevende   posities bekleedden, hadden immers vaak zelf nog in de loopgraven gezeten. De   toegeeflijkheid   kwam   echter   ook   voort   uit   een   schuldgevoel   aan   de   kant   van   Groot-Brittannië;   Duitsland   was   na   de   oorlog   zo   onrechtvaardig   behandeld   dat   vele   eisen   van Hitler   als   legitiem   werden   gezien.   Zo   was   de   wens   van   Hitler   om   alle   Duitsers   in   één   rijk   te   verenigen   volstrekt   in   lijn   met   de   geest   van   het   Verdrag   van   Versailles.   Dit   verdrag   was echter   in   het   nadeel   van   Duitsland   beslecht   op   een   aantal   gebieden.   Zo   kwam   in   1935   het   Saarland   “Heim   ins   Reich”   en   werd   in   1936   het   Rijnland   weer   door   Duitse   troepen bezet   na   jaren   van   Franse   bezetting.   In   1936   ontstond   tevens   de   as   Rome-Berlijn.   Deze   alliantie   zou   met   het   staalpact   van   1939   worden   verstevigd.   In   maart   1938   volgden   de annexaties   van   Oostenrijk   en,   ten   koste   van   Tsjecho-Slowakije,   het   etnisch   Duitse   Sudetenland,   die   nog   haastig   werden   afgedekt   met   Verdrag   van   München,   dat   een   nauwelijks verhulde   capitulatie   was   van   de   Britten   en   de   Fransen   voor   de   Duitse   expansiedrift.   De   Britse   premier   Neville   Chamberlain   typeerde   dit   verdrag   echter   als   ‘peace   in   our   time’.   De bezetting   in   maart   1939   van   het   resterende   westelijke   deel   van   Tsjecho-Slowakije,   waarna   dit   het   Protectoraat   Bohemen   en   Moravië   werd,   markeert   het   einde   van   het   Frans- Britse   streven   om   met   vreedzame   middelen   de   veroveringszucht   van   nazi-Duitsland   te   beteugelen,   omdat   duidelijk   werd   dat   Hitler   meer   wilde   dan   alleen   een   verenigd   Duits   rijk. Zij maakten toen een begin met de mobilisering van hun strijdkrachten, maar zagen verder machteloos toe. Nazi-Duitsland   viel   op   1   september   1939   Polen   aan   volgens   het   plan   Fall   Weiss.   Deze   aanval,   ook   wel   Poolse   campagne   genoemd,   zou   vier   weken   duren.   Het   Verenigd Koninkrijk   en   Frankrijk   verklaarden   op   3   september   1939   Duitsland   de   oorlog.   Het   is   waarschijnlijk   dat   Hitler   deze   oorlogsverklaring   van   Frankrijk   en   het   Verenigd   Koninkrijk   niet had voorzien, en dus eigenlijk niet uit was op een algehele Europese oorlog. De oorlog in Europa was begonnen.

VERKENNINGSTOESTEL BOVEN HINGENE

Dat   Duitsers   houden   van   een   goede   voorbereiding   en   berucht   zijn   om   hun   drang   naar   perfectie   is   te   blijken   uit   onderstaande   foto.   Op   7   januari   1940   om   17u40   nam   een   Duits verkenningsvliegtuig deze foto van het vliegveld van Hingene. Op de nota staat te lezen: Het is niet zichtbaar of het vliegveld is bezet door troepen. Het dorp is gelegen nabij een sluis!

VOOR DE INVASIE VAN 10 MEI 1940 - oefeningen en oefeningen

Bij   het   begin   van   de   Tweede   Wereldoorlog   voerde   België   een   neutraliteitspolitiek.   Hoewel   het   steeds   duidelijker   werd   dat   de   enige   dreiging   vanuit   Duitsland   kwam,   weigerde   de Belgische   regering   steeds   dat   Franse   en   Britse   troepen   hun   grondgebied   betraden   als   voorzorg   tegen   een   Duitse   invasie.   Als   compromis   werd   evenwel   wel   toegestaan   dat   de Franse   en   Britse   bondgenoten   konden   oprukken   naar   de   KW-stelling   indien   Duitsland   de   Belgische   neutraliteit   zou   schenden.   Intussen   bouwde   het   Belgische   leger   een strategisch   verdedigingsplan   uit   die   bestond   uit   vijf   stellingen   waarbij   vanaf   november   1939   alle   beschikbare   Belgische   soldaten   werden   gemobiliseerd.   Doch,   door   de veelvuldige alarmoefeningen en loze alarmen tussen november 1939 en januari 1940 dacht men dat er geen invasie meer zou komen. De   invasie   van   de   Lage   Landen   zou   oorspronkelijk   op   17   januari   1940   van   start   zijn   gegaan   —   de   Duitse   legereenheden   waren   al   daadwerkelijk   begonnen   zich   in   hun verzamelgebieden   te   concentreren   —   ware   het   niet   dat   op   10   januari   1940   een   Messerschmitt   Bf   108   Taifun   een   noodlanding   moest   maken   op   Belgisch   grondgebied.   Belgische grenswachters   konden   hiermee   een   deel   van   de   Duitse   invasieplannen   bemachtigen,   doch   bij   de   geallieerden   bestond   onduidelijkheid   of   de   plannen   echt   waren   of   een afleidingsmanoeuvre.   Na   de   oorlog   werd   duidelijk   dat   Hitler   na   het   vernemen   van   dit   incident   de   invasie   voor   onbepaalde   tijd   uitstelde,   zodat   de   Belgische   beproeving   van   het lange wachten in de koude wintermaanden nog verder doorging. Ook   via   de   diplomatieke   kanalen   ontvingen   de   Belgen   en   Nederlanders   informatie   dat   een   Duitse   invasie   op   til   was.   De   Belgische   en   Nederlandse   militaire   attachés   te   Berlijn, respectievelijk   kolonel   Goethals   en   majoor   Sas,   werden   getipt   door   de   toenmalige   kolonel   Hans   Oster,   een   Duitse   officier   uit   de   Abwehr   die   al   sinds   de   Nacht   van   de   Lange Messen   in   1934   het   nazibewind   niet   goed   meer   gezind   was.   Deze   informatie   werd   doorgespeeld   doch   nooit   op   waarde   geschat.   Op   9   mei   1940,   om   23u30,   stuurde   kolonel Goethals   vanuit   Berlijn   een   gecodeerd   bericht   dat   de   aanval   in   de   vroege   ochtend   van   10   mei   1940,   om   4u35   van   start   zou   gaan.   Het   bericht   werd   op   veel   ongeloof   onthaald. Een vergelijkbaar bericht van majoor Sas aan de Nederlandse regering werd evenmin serieus genomen.

Samenstelling op 10 mei 1940

Op   10   mei   1940   bestond   het   gemobiliseerde   Belgische   leger   uit   22   divisies   van   ongeveer   elk   17.000   manschappen.   Er   waren   achttien   infanteriedivisies   (waarvan   zes   actieve divisies,   zes   divisies   van   de   eerste   reserve   en   zes   divisies   van   de   tweede   reserve),   twee   divisies Ardense   Jagers   (waarvan   een   volledig   gemotoriseerd)   en   twee   cavaleriedivisies (allebei   gemotoriseerd)   en   een   gemotoriseerde   brigade.   Deze   tweeëntwintig   divisies   waren   op   10   mei   1940   verdeeld   over   zeven   legerkorpsen,   één   Cavaleriekorps   en   de   groep Keyaerts.   Deze   laatste   groep,   genaamd   naar   z’n   bevelhebbende   generaal,   had   als   taak   om   de   Duitse   opmars   ten   Zuiden   van   de   Maas   zo   veel   mogelijk   te   vertragen.   In   totaal was   het   Belgisch   leger   ongeveer   600.000   manschappen   groot,   en   was   daarmee   in   verhouding   tot   het   totaal   aantal   inwoners   één   van   de   grootste   Europese   legers   van   het moment   (8%   van   de   Belgische   bevolking).   Het   Belgische   leger   bestond   uit   beroepsmilitairen   en   de   veertien   militieklassen   (tussen   1926   en   1939).   Elke   militieklas   bestond   uit ongeveer 47.000 manschappen. Een gedetailleerd overzicht: 4.929 beroepsmilitairen 16.614 reserveofficieren 12.000 beroepsonderofficieren 46.000 reserveonderofficieren 10.000 beroepskorporaals en beroepssoldaten De overige manschappen waren soldaten Tijdens de Achttiendaagse veldtocht zouden een aantal divisies overgaan van het ene Legerkorps naar het andere, naargelang de operationele toestand.

10 mei 1940 - De inval van het Duitse leger in België

Onaangekondigd   viel   het   Duitse   leger   binnen   op   10   mei   1940. Al   tijdens   de   eerste   uren   werd   de   Belgische   luchtmacht   op   de   grond   vernietigd   na   massale   bombardementen.   Met de   tandem   vliegtuig-tank   trokken   de   Duitsers   door   de   Belgische   en   Franse   Ardennen.   Daarvoor   werden   fietsen   massaal   ingezet   op   een   klein   deel   van   het   front.   Het   als onneembaar   geachte   fort   Eben-Emael   bij   Luik   viel   al   na   één   dag   in   Duitse   handen.   De   bruggen   bij   Vroenhoven   en   Veldwezelt   over   het   Albertkanaal   vielen   intact   in   Duitse handen. De Maas werd overschreden te Dinant, Monthermé en Sedan. De Franse stellingen werden opgerold en weldra stormden de Duitse tanks in de richting van Abbeville.

Wat gebeurde er in Hingene: 10 mei 1940

1ste   luchtvaartregiment   -   Te   Deurne   heeft   de   I/1Lu   omstreeks   04u45   de   basis   verlaten   om   naar   haar   oorlogsvliegveld   te   Hingene   uit   te   wijken.   Twintig   minuten   later   komen   de Duitse   bommenwerpers   net   te   laat   aan   te   Deurne   en   bombarderen   het   verlaten   vliegveld.   De   groep   installeert   zich   te   Hingene.   Er   is   slechts   één   van   de   vier   Bofors   40mm luchtafweerkanonnen beschikbaar. Die dag wordt door 1/I/1 slechts één opdracht uitgevoerd: een Fox brengt een dringend bericht over naar het vliegveld van Evere.

Huwelijk tijdens de inval van de Duitsers

Op   10   mei   1940   stapten Albert   Mees   uit   Hingene   en   Carolina   Meskens   uit   Bornem   in   het   huwelijksbootje.   De   kerk   zat   geladen   vol   en   van   feestgedruis   voor   het   kersverse   koppel was amper sprake. België werd ten slotte voor de tweede keer in zijn geschiedenis aangerand door de Duitse beer en ditmaal was het menens. “Ik   weet   het   nog   goed.   Heel   de   kerk   van   Bornem   zat   vol   met   mensen   die   kwamen   bidden   voor   een   goede   afloop.   Ons   kerkelijk   huwelijk   was   een   beetje   naar   de   achtergrond verdwenen. Iedereen maar wenen... ook wij. Daarna zijn er veel mensen gevlucht voor de Duitsers. Wij niet. Wij bleven in Hingene wonen.”

Wat gebeurde er in Hingene op...11 mei 1940

1ste   luchtvaartregiment   -   De   regimentsstaf   werkt   nog   steeds   vanuit   Thisnes.   De   verschillende   groepen   staan   echter   elk   onder   het   operationeel   bevel   van   een   legerkorps   en   de rol   van   de   staf   is   eerder   beperkt.   Hannuit   ligt   echter   in   de   Duitse   opmarsroute   naar   Waals-Brabant   en   daarom   besluit   Froidart   die   avond   om   zich   te   Hingene   te   vestigen.   De verplaatsing vindt plaats tussen 18u30 en 22u00. 1ste   luchtvaartregiment   -   De   I/1Lu   wordt   te   Hingene   continu   overvlogen   door   vijandelijke   vliegtuigen   en   regelmatig   gemitrailleerd   vanuit   de   lucht,   zonder   noemenswaardige schade.   Een   colonne   van   het   Franse   7de   leger   trekt   langsheen   het   vliegveld   richting   Nederland.   De   vliegtuigen   van   de   VIde   groep   die   Hanuit   verlaten   hebben   landen   te   Hingene, maar   stijgen   even   later   weer   op   richting   Peutie.   Na   de   middag   land   te   Hingene   een   Britse   Hurricane.   De   piloot   is   gewond   en   wordt   door   Kpt   Eeman   per   auto   naar   Wevelgem gebracht zodat hij de eigen linies kan vervoegen. 1ste   luchtvaartregiment   -   Tijdens   een   verkenningsmissie   boven   Kanne   en   Eben-Emael   wordt   de   N18   met   Sergeant   Boute   en   Onderluitenant   Berhaut   neergehaald.   De   beide bemanningsleden   kunnen   veilig   landen   en   slagen   er   in   om   Hannuit-Thines   te   bereiken.   Die   middag   krijgt   de   groep   het   bevel   om   naar   Hingene   uit   te   wijken.   De   verplaatsing verloopt   zonder   problemen,   maar   Hingene   is   reeds   ingenomen   door   de   Iste   groep   en   er   is   geen   plaats   meer   voor   de   Rode   Sioux.   Na   enkele   uren   wachten   wordt   de   groep tenslotte   doorgestuurd   naar   het   vliegveld   van   Peutie.   Na   aankomst   blijkt   dat   de   veldkeuken   onderweg   is   blijven   staan   en   de   manschappen   moeten   zich   tevreden   stellen   met   hun noodrantsoenen.

Wat gebeurde er in Hingene op...12 mei 1940

1ste   luchtvaartregiment   -   De   commandopost   van   het   regiment   wordt   die   ochtend   geopend   te   Eikevliet,   van   waar   Kolonel   Froidart   vlot   in   verbinding   kan   staan   met   de   staf   van   de militaire   luchtvaart   en   het   vliegveld   van   Hingene.   De   volgende   dagen   wordt   op   de   staf   druk   gewerkt   aan   het   verplaatsen   van   de   verschillende   groepen   naar   vliegvelden   in   het westen van het land. 1ste   luchtvaartregiment   -   Tijdens   de   nacht   van   11   op   12   mei   wordt   te   Hingene   Sgt   Vlieger   Gudenkauf   van   het   1/I/1Lu   levensgevaarlijk   gewond   wanneer   een   nerveuze schildwacht   meent   een   Duitse   parachutist   gezien   hebben   en   daarbij   het   vuur   opent.   Drie   Fox   toestellen   stijgen   op   om   dringende   berichten   over   te   brengen.   Voor   de   eerste verkenningsmissie   boven   vijandelijk   gebied   worden   Sgt   Degreef   en   Lt   Dierickx   in   toestel   nummer   64   naar   de   Noorderkempen   gestuurd   om   de   Duitse   opmars   na   te   gaan.   Deze vlucht zou door vijf Franse Morane jachttoestellen moeten beschermd worden, maar deze dagen niet op.

Wat gebeurde er in Hingene op...15 mei 1940

1ste   luchtvaartregiment   -   Het   1/I/1   ontvangt   al   vroeg   op   de   ochtend   vijf   nieuwe   verkenningsmissies   boven   de   Kempen.   Slechts   één   toestel   keert   ongedeerd   terug.   Een   Fox   wordt bij   Herentals   door   de   vijandelijke   Flak   neergehaald.   De   waarnemer   Olt   Eugène   Bossiroy   wordt   hierbij   gewond   maar   de   piloot   Adjt   Marcel   Brosteaux   overleeft   ongedeerd   de crash.   De   beide   mannen   kunnen   te   voet   terugkeren.   Een   tweede   Fox   moet   kort   na   het   opstijgen   rechtsomkeer   maken   naar   Hingene   nadat   een Adjt   Theysen   door   een   kogel   van op   de   grond   werd   gewond.   De   twee   laatste   toestellen   worden   allebei   neergehaald   voorbij   Lier.   Eén   bemanning   wordt   gevangen   genomen.   De   bemanning   van   het   andere   toestel, Olt de Theurx de Montjardin en Lt Dierickx, kan met behulp van enkele opgeëiste fietsen de K.W. Stelling bereiken en van daar doorreizen naar Hingene.

Wat gebeurde er nog die dag ergens in België?

Een   ononderbroken   stroom   van   jongelui,   met   een   pak(je)   op   de   rug   of   valies   in   de   hand,   bijna   allemaal   te   voet.   De   traagheid   van   de   spoorverbindingen   in   noord-Frankrijk   zou deze   jongens   doen   belanden   niet,   zoals   ze   gehoopt   hadden   vér   achter   het   front   maar   in   volle   vuurlinie...   Vandaag   heeft   Holland   gecapituleerd:   2890   van   hun   400.000   soldaten zijn   gesneuveld   en   in   Rotterdam   werden   619   burgers   gedood.   In   ons   land   worden   de   ministeries   naar   Oostende   overgebracht.   De   opmars   van   het   Engels   leger   langs   de   baan Kortrijk-Audenaerde   is   gestopt;   de   immer   talrijker   wordende   ‘Tommies’   nemen   hun   intrek   in   woningen   en   beginnen   met   het   delven   van   loopgraven   langs   de   boorden   van   de Schelde.   Ook   onze   bevolking   helpt   mee   met   het   graven...Al   hun   kostbaarste   wordt   in   de   kelders   opgeborgen   en   alles   wordt   er   ingericht   voor   een   ondergronds   ‘nachtverblijf’. Tussen   de   luchtalarmen   in   worden   kelderamen   versterkt   met   metaalplaten   en   afgedekt   met   houtbussels   en   aarde.   Onze   troepen   zoeken   positie   op   de   lijn   achter   de   Dijle,   die vanaf Antwerpen over Waver, Leuven en Mechelen naar Namen lopend, Brussel omsluit.

Wat gebeurde er in Hingene op...16 mei 1940

1ste   luchtvaartregiment   -   Bij   de   Iste   groep   worden   die   dag   slechts   twee   korte   missies   uitgevoerd.   Tijdens   de   avond   verlaat   de   groep   het   vliegveld   van   Hingene.   Rond   22u00   is iedereen aangekomen op het nieuwe vliegveld te Belsele. Even later wordt echter een nieuw bevel ontvangen om naar Ursel uit te wijken.

Wat gebeurde er nog die dag ergens in België?

De   Belgische   stellingen   aan   de   Maas,   aan   het   Albertkanaal   en   rond   Luik   worden   opgegeven   en   dat   drukt   de   moraal   van   onze   Belgische   soldaten;   de   ongerustheid   bereikt   een hoogtepunt    alsduidelijk    wordt    dat    deBelgische    en    Engelse    troepen    dreigen    ingesloten    te    worden,    doordat    Duitse    pantserwagens    zijn    doorgestoten    vanuit    Frankrijk    en noordwaarts   oprukken   naar   het   Kanaal.   Terwijl   de   Engelse   tankrijen   terugbollen   op   de   makadam   naar   Kortrijk,   rollen   spoorwegwagons   met   Belgische   soldaten,   materiaal   (ja, zelfs   bruggen)   westwaarts.   Een   flink   korps   gemotoriseerde Ardense   jagers   (allen   Walen)   komen   zich   inkwartieren   in   onze   streek.   Een   Belgische   majoor   en   kolonel   logeren   in   de streek. Iedereen raakt afgemat door de angst van overdag en de slapeloze nachten...

Wat gebeurde er in Hingene op...18 mei 1940

Eskadron   Wielrijders   1ste   Infanteriedivisie   -   Wanneer   om   14u00   het   gros   van   de   infanterie   veilig   weggetrokken   is,   verlaat   het   eskadron   samen   met   de   laatste   detachementen   van het   3Li   zijn   stellingen   om   de   divisie   achterna   te   trekken.   Hierbij   wordt   een   vluchtroute   naar   het   noorden   gekozen.   Via   Wintham,   Hingene   en   Bornem   zetten   de   wielrijders   koers naar de brug te Temse. Tijdens de aftocht wordt het voorop marcherende 4Li afgedekt. Om   17u30   krijgt   Jones   de   toestemming   om   de   Schelde   over   te   steken. Anderhalf   uur   later   blaast   de   genie   onder   dekking   van   het   II/4Li   de   Scheldebruggen   op.   De   infanterie   van de divisie zal per trein verplaatst worden naar Gent

Wat gebeurde er in Hingene op...21 mei 1940

Op   20   mei   1940   cirkelden   boven   het   luchtruim   van   Hingene   enkele   vliegtuigen   van   het   type   Fieseler   Stoch,   deze   werden   gebruikt   door   de   stoottroepen   van   het   invasieleger.   Er werd   zelfs   gerapporteerd   dat   enkele   toestellen   geland   waren   op   het   vliegveld   van   Hingene   en   de   belangrijkste   verdedigingsposten   werden   ingenomen.   Uit   documenten   over   de bezetting   blijkt   dat   de   Duitsers   officieel   Hingene   binnentrokken   op   21   mei   1940.   Die   dag   moesten   werden   er   zelfs   al   verschillende   mensen   opgeëist   om   het   vliegveld   te   herstellen (het   Belgische   leger   had   overal   putten   op   het   vliegveld   achtergelaten).   De   bevolking   was   erg   op   zijn   hoede   voor   de   bezettingsmacht,   want   ze   herinnerden   zich   de   vorige bezetting   en   gruwelen   maar   al   te   goed.   Maar   geleidelijk   aan   werd   bekend   dat   de   houding   van   de   Duitsers   tegenover   de   bewoners   van   Hingene,   Wintam   en   Eikevliet   erg “vriendelijk”   was.   Dit   paste   ook   geheel   in   de   Flamenpolitik   van   Hitler.   Ze   moesten   de   Vlamingen   voor   zich   zien   te   winnen   en   dat   werd   goed   duidelijk   gemaakt   aan   de bezettingstroepen.

Bezettingstijd

Onmiddellijk   na   de   bezetting   deden   de   Duitsers   aanpassingswerken   en   ze   zouden   het   vliegveld   aanzienlijk   vergroten.   Dat   er   huizen   en   landbouwgrond   opgeofferd   diende   te worden   sprak   voor   zich.   Menige   eigenaars   zouden   een   vergoeding   uitgekeerd   krijgen   door   de   Duitse   instanties,   maar   daar   kwam   uiteindelijk   niets   van.   Ook   de   kapel   van   Sint Benedictus   werd   verplaatst   omwille   van   het   vliegveld.   Deze   kapel   werd   steen   voor   steen   afgebroken   en   een   beetje   verderop   (aan   de   rand   van   het   bos   van   de   familie   d’Ursel) weer opgebouwd. Het beeld werd ter bewaring gegeven aan de zusters van de meisjesschool van Hingene. De   burgemeester   van   de   gemeente   Hingene   bleef   de   gehele   bezetting   in   functie,   al   was   hij   de   bezetter   niet   erg   genegen.   Beide   schepenen   werden   echter   wel   vervangen   in oktober   1941:   Seps   Robert   door   Dhr.   Vertongen   en   Roelants   Maurits   door   Dhr.   Kegels.   De   gemeentesecretaris   en   de   ontvanger   bleven,   net   als   de   burgemeester,   op   post. Tijdens de bezetting waren er regelmatig conflicten met Duitsgezinden in het college. Onze   gemeente   had   constant   een   bezettingsmacht   in   de   gemeente,   dit   in   verband   met   de   “Luftwaffe”   en   “Luftbauamt”,   onderhorig   aan   de   Fliegerhorstkommandatur Antwerpen- Deurne, Aussenstelle Hingene. Uit iedere kerktoren op het Hingense grondgebied werden de klokken verwijderd. Dit gebeurde in juli 1943.

ANEKDOTES TIJDENS 1940-1944

Dit   verhaal   werd   niet   ontkend,   noch   gestaafd   door   het   Duitse Archief   te   Freiburg.   Er   is   weet   van   een   “groot   bezoek”   aan   het   militaire   vliegveld   te   Hingene,   maar   verdere   details zijn   niet   bewaard   gebleven.   Het   Duitse   Archief   meld   dat   er   veel   bezoeken   geheim   waren   en   in   de   periode   ’38-’45   zijn   er   veel   documenten   vernietigd   geweest.   Laten   we   dit verhaal dus beleven als een anekdote. Jan   Roskam,   een   oud-strijder   uit   de   “Grooten   Oorlog”,   had   tijdens   de   bezetting   van   1940-1944   meer   dan   de   helft   van   zijn   huis   moeten   afstaan,   omdat   dit   aangeslagen   werd   door de Duitse officieren. Dit was zeer tegen de zin van Jan, die tijdens WO1 veel ontbering heeft moeten ondergaan in een kamp voor krijgsgevangenen. Op   een   dag   stond   het   bureau   in   rep   en   roer,   er   heerste   grote   nervositeit   en   iedereen   was   bezig   om   er   op   zijn   Paasbest   uit   te   zien.   Die   dag   zou   de   bevelhebber   van   de   Luftwaffe, Hermann Göring, op bezoek komen. Alle   voorbereidingen   voor   zijn   komst   werden   getroffen,   geen   burger   mocht   in   de   weg   lopen   en   ze   moesten   die   dag   uit   de   buurt   blijven.   Toen   was   het   zover.   Die   dag   landde   er   op het   vliegveld   van   Hingene   een   passagiersvliegtuig   met   escorte.   De   deur   klapte   open   en   aar   verscheen   hij   dan.   Tijdens   een   gesprek   tussen   Göring   en   de   plaatselijke   officieren kwam   ter   sprake   dat   Jan   Roskam,   van   wie   ze   een   deel   van   het   huis   hadden   aangeslagen,   ook   een   oud-strijder   was   van   de   Eerste   Wereldoorlog.   “Dit   is   een   uitstekende propagandagelegenheid”   dacht   één   van   de   meegereisde   personen.   Twee   oud-strijders,   vroegere   tegenstanders   uit   een   bloedige   oorlog   die   nu   vredig   elkaar   de   hand   zouden reiken.   Göring   was   er   zelf   ook   direct   voor   te   vinden   en   beval   aan   één   van   de   officieren   om   Jan   te   gaan   halen.   De   persfotograaf   stond   klaar,   maar   Jan   wou   er   niet   van   weten.   Met de   vijand   op   de   foto?   Nooit!   Na   veelvuldig   aandringen,   richtte   één   van   de   soldaten   zijn   wapen   op   Jan…   Klaar   om   de   vuren,   want   dit   was   een   kaakslag   voor   Göring   en   het   Duitse volk.   “Halt!”   riep   Göring.   “Deze   man   heeft   al   in   een   oorlog   voor   zijn   Vaderland   gestreden,   laat   hem.   Dit   is   een   voorbeeld   van   vaderlandsliefde   en   mochten   al   onze   soldaten   zo standvastig   zijn,   dan   hadden   we   de   oorlog   al   gewonnen”.   Jan   Roskam   mocht   terug   naar   zijn   vertrekken   gaan   om   even   te   bekomen   van   het   moment.   Nadien   zocht   Göring   hem weer   op:   Herr   Roskam!   We   zijn   vijanden,   maar   hier   sta   ik   voor   jou   als   mens.   Wilt   u   alsnog   mij   de   hand   drukken?”   En   zo   geschiede   het   dat   twee   oud-strijders   elkaar   de   hand drukten, zonder camera’s of getuigen. Is dit waarheid of blijft het een mythe? Wie zal het zeggen… In 1943 rijdt er op een dag in Hingene een bus in de wal van het parkdomein van de d’Ursels. Het duurt minstens 3 dagen voor ze uit de wal getrokken is. Tijdens   een   wandeling   langs   een   gemaaid   stroveld   zien   twee   jongeren   een   kiepwagen   staan.   Bij   het   naderen   van   deze   hooiwagen   horen   ze   vreemde   geluiden   uit   het   hooi komen.   Ze   besluiten   bij   wijze   van   grap   het   hooi   te   kiepen,   waarna   er   uit   de   berg   hooi   een   Duitse   soldaat   en   twee   Hingense   vrouwen   springen.   En   zij   dachten   rustig   te   kunnen stoeien, maar dan hadden ze niet op die twee jonge belhamels gerekend. Op   een   nacht   vallen   er   twee   “vliegende   bommen”   op   den   Hul   in   Wintam.   De   hele   wijk   wordt   met   de   grond   gelijkgemaakt   en   verschillende   doden   vallen   er   te   betreuren.   Een   klein kind   dat   onder   de   Leuvense   stoof   sliep   overleefd   dit   drama   waarbij   verschillende   Wintamenaars   het   leven   lieten.   Het   hele   dorp   werkte   samen   om   gewonden   en   doden   vanonder het puin te halen.

COLLABORATIE OF GEWOON DE VERKEERDE KEUZE

Tijdens   de   oorlog   vielen   sommigen   ten   prooi   aan   de   verleiding   van   de   collaboratie.   Sommigen   uit   een   diep   Christelijke   overtuiging   om   te   vechten   tegen   de   Bolsjewieken,   anderen omdat   ze   lid   waren   van   de   Nieuwe   Orde   of   van   rechtse   politieke   partijen   zoals   het   VNV,   Verdinaso   en   dergelijke   èn   nog   anderen   omdat   ze   alle   geloof   in   de   Belgische   staat verloren hadden, omdat de koning zo snel bevolen had om de wapens neer te leggen en te capituleren. Nog   anderen   werden   verleid   omdat   ze   geen   werk   hadden   en   er   brood   op   de   plank   moest   komen   voor   het   gezin.   Er   zijn   wel   duizenden   redenen   om   te   kiezen   voor   collaboratie, net   als   er   duizenden   redenen   waren   om   te   kiezen   voor   hard   verzet   (weerstanders).   De   Duitse   bezetter   speelde   ook   handig   in   op   het   gevoel   van   sommige   burgers.   Zij   gebruikten de propagandamachine als wapen om hun doel te bereiken. Zo   ook   werd   Ferdinand   Van   Laeken   verleid   om   voor   zijn   gezin   en   zijn   politieke   overtuiging   te   gaan   vechten   tegen   het   communistische   gevaar   uit   het   Oosten.   Op   19   oktober   1942 meldde   hij   zich   bij   het   Organisation   Todt   om   zich   zo   in   de   strijd   te   werpen   voor   Vlaanderen   en   Europa   (zo   sprak   de   Duitse   propagandamachine).   Op   de   eindeloze   Russische steppe werd hij getroffen door een kogel en stierf op 9 april 1943 ergens midden-Rusland. De   Organisation   Todt   (OT)   was   een   Duitse   bouwmaatschappij   tijdens   het   bestaan   van   nazi-Duitsland,   genoemd   naar   de   oprichter   Fritz   Todt.   De   organisatie   werd   in   1938 opgericht. In 1945, toen het Derde Rijk was gevallen, werd de organisatie opgeheven. Organisation   Todt   was   een   Duitse   overheidsorganisatie   en   aanvankelijk   onderdeel   van   het   Duitse   Ministerie   voor   Bewapening   en   Munitie.   Na   het   uitbreken   van   de   oorlog   kreeg de   organisatie   steeds   meer   bevoegdheden.   In   het   kader   van   “Bouwen   aan   een   nieuw   Duitsland”   gaf   ze   leiding   aan   de   bouw   van   de   Atlantikwall.   Op   vrijwillige   basis   en   in   het kader van de Arbeitseinsatz werden arbeiders aan het werk gezet. Ze bouwden onder andere bunkers, kustversterkingen en wegen.

Verzetsgroep De Zwarte Hand

Marcel De Mol, de koster van Tisselt kon het niet meer aanzien dat er openlijk gecollaboreerd werd door bepaalde Vlaamse partijen in het gemeentebestuur. Hij   nodigde   Staf   Vivijs   uit   voor   een   persoonlijk   gesprek   (   juni   1940)   en   stelde   voor   het   doen   en   laten   van   de   Duitsgezinde   Vlamingen   te   noteren   om   na   de   oorlog   deze collaborateurs   te   ontmaskeren.   Ook   zouden   er   pamfletten   worden   verspreid   om   het   VNV-gemeentebeleid   aan   de   kaak   te   stellen.   Na   verdere   contacten   werd   in   augustus   de verzetsgroep ‘De Zwarte Hand‘ geboren. Op   21   juli   1941   brengen   enkele   Zwarte   Handleden,   waaronder   Verhavert,   De   Bondt   en   Van   Beneden,   de   radioapparatuur   naar   een   verlaten   schuur   in   Tisselt,   waar   Frans   Van Beneden   het   toestel   operationeel   maakt.   Koster   De   Mol   had   zelfs   zijn   piano   meegebracht   en   na   het   spelen   van   het   Belgische   volkslied,   spreekt   Albert   De   Bondt   de   luisteraars toe en roep De Zwarte Hand op tot verzet tegen de bezetter.    Om   zich   te   kunnen   verdedigen   tijdens   de   nachtelijke   activiteiten   schaft   de   verzetsgroep   wapens   aan.   Er   word   een   radiozender   opgezet   om   inlichtingen   over   de   militaire infrastructuur van de Duitsers naar de geallieerden in Engeland te verzenden. Zo   werd   er   bijvoorbeeld   over   het   vliegveld   van   Hingene   enkele   zaken   gerapporteerd: Aantal   manschappen   en   burgerpersoneel,   aantal   en   types   van   de   vliegtuigen,   aard   van   de inrichtingen    en    van    het    verdedigingssysteem.    Hierop    kwam    er    echter    geen    antwoord    vanuit    Londen.    Er    worden    ook    sabotage-acties    gepleegd    bijvoorbeeld    door    een kerosineketel op het militair vliegveld van Hingene. Het actieterrein van deze verzetsgroepering: Tisselt   -   Boom   -   Bornem   -   Breendonk   -   Puurs   -   Sint Amands   -   Londerzeel   -   Hingene   -   Mechelen   -   Niel   -   Schelle   -   Liezele   -   Ruisbroek   -   Lippelo   -   Oppuurs   -   Malderen   -   Merchtem   - Steenhuffel - Mariekerke en Weert. Aantal leden stijgt tot 111.

Verzetsgroep S.A. / G.L.

Het   Geheim   Leger   was   een   gewapende   Belgische   verzetsgroepering   tijdens   de   Tweede   Wereldoorlog,   ook   bekend   onder   de   benamingen   ‘Het   Belgisch   Legioen’   en   ‘Het   Leger van België’. De stichter was Charles Claser. Oorspronkelijk   was   het   doel   van   deze   groepering   een   militair   bestuur   op   te   richten   en   de   koning,   Leopold   III,   grotere   bevoegdheden   toe   te   kennen   bij   een   Duitse   terugtrekking. Dit   was   aan   het   begin   van   de   oorlog.   Vele   militairen   zagen   de   oorzaak   van   de   Belgische   nederlaag   in   het   falen   van   het   vooroorlogse   politieke   regime.   De   militairen   waren aanhangers   van   een   sterke   uitvoerende   macht   in   handen   van   de   koning.   Tijdens   de   eerste   maanden   van   de   bezetting   bleek   overal   de   militaire   zege   van   de   Duitsers.   Velen dachten   dat   vredesonderhandelingen   niet   meer   veraf   waren   en   dat   deze   ertoe   zouden   leiden   dat   Duitsland   zijn   troepen   uit   België   zou   terugtrekken.   Uit   angst   dat   separatistische en/of   extreem-linkse   groeperingen   van   dit   machtsvacuüm   zouden   profiteren,   troffen   de   militairen   maatregelen.   In   die   sfeer   ontstond   het   Belgisch   Legioen,   La   Phalange   en   Het Heropgericht Leger. In juni 1941 fusioneerden deze drie para-militaire groeperingen tot Het Legioen van België. De   belangrijkste   acties   van   het   Geheim   Leger   (en   zijn   voorgangers)   kwamen   na   juni   1944,   vooral   na   de   landing   van   de   geallieerde   strijdkrachten   in   Normandië.   Op   dat   moment verstoorde   het   Geheim   Leger,   met   intussen   54.000   leden,   het   treinverkeer,   de   bruggen   en   communicatielijnen   van   de   bezetter.   Verdere   militaire   acties   tijdens   de   bevrijding bleven beperkt, gezien de snelle opmars van de geallieerde troepen, tenzij in de Ardennen, waar nog enige strijd te leveren was. Het   Geheim   Leger   slaagde   er   ook   in   vele   Duitse   soldaten   gevangen   te   nemen   en   hun   aftocht   te   bemoeilijken.   Tijdens,   en   ook   na   de   bevrijding,   bood   het   Geheim   Leger   ook   nog hulp aan de geallieerde troepen. Demobilisatie   van   het   Geheim   Leger   kwam   er   in   oktober   1944.   Het   Leger   telde   toen   54.314   erkende   leden   en   was   daarmee   de   grootste   gewapende   verzetsorganisatie   van België. Meer dan 4000 van haar leden stierven bij of na hun arrestaties in gevangenschap.

JOZEF AUGUST MEES - Gewapende weerstanden S.A. / G.L.

Vocht   tijdens   de   18-daagse   veldtocht   bij   het   2   de   Geniebataljon   van   10   mei   1940   tot   18   mei   1940.   Kon   zich   tijdens   de   bezetting   moeilijk   verzoenen   met   de   gerechtelijke   macht wat resulteerde in smaad aan de rijkswacht op 10 juli 1942 (straf: 8 dagen of 26 frank). Sloot zich op 1 maart 1943, als Sergeant, aan bij het Geheim Leger afdeling Sector II - District West-Mechelen tot 13 oktober 1944. Zijn   grootste   acties   tijdens   de   bezetting   bestonden   uit   vernietigingen   op   het   vliegveld   van   Hingene,   strategische   plannen   ontvreemden,   brandstof   doen   verdwijnen,   aanwerving van leden binnen het Geheim Leger en het verspreiden van propaganda. Na de bevrijding nam hij deel aan de wacht aan de Schelde (het beletten dat Duitse troepen de Schelde konden oversteken). Gedemobiliseerd op 14 oktober 1944.

WILLY BERNARD MEES - Gewapende weerstanden S.A. / G.L.

Sloot zich op 1 maart 1943 aan bij het Geheim Leger afdeling Sector II - District West-Mechelen. Zijn   voornamelijke   activiteiten   tijdens   de   bezetting   bestonden   uit   het   verspreiden   van   propaganda   en   vlugschriften   tegen   de   Duitse   bezetter.   Sinds   31   december   1943   moest   hij onderduiken   omdat   de   Duitse   inlichtingendienst   hem   op   het   spoor   was   gekomen.   Omdat   de   Duitsers   hem   niet   te   pakken   kregen,   arresteerden   ze   zijn   broer   Jules   Mees   en   deze werd overgebracht naar het concentratiekamp te Bergen-Belsen. Na   de   bevrijding   deed   hij   mee   aan   de   bevrijdingsgevechten   als   oorlogsvrijwilliger   (graad:   soldaat)   onder   Engels   gezag.   Hij   nam   deel   aan   de   Wacht   aan   de   Schelde   (het   beletten dat Duitse troepen de Schelde konden oversteken), de bevrijding van Merksem, Hoogstraten, Minderhout tot Holland met de Cie A.S./Mechelen. Verstekeling sinds 1946. Na   de   bevrijding   van   Hingene   doken   menig   zogezegde   weerstanders   op   om   wraak   te   nemen   tegen   de   collaborateurs.   De   echte   verzetsleden   werden   ingezet   om   zogenaamde collaborateurs op te pakken en weg te voeren naar Breendonk. Dit om hun eigen veiligheid te waarborgen. “De   Duitsers   waren   niet   allemaal   slechte   mensen.   Wij   waren   ons   daar   heel   bewust   van.   Sommigen   moesten   ook   gewoon   vechten   voor   Duitsland,   met   of   zonder   zin.   Het   waren niet allemaal Nazi’s. Maar als we een Duitser te pakken kregen, dan wist hij het wel. Het was nu eenmaal oorlog.” “Tijdens   de   bevrijding   van   Merksem   hadden   de   Canadezen   en   Engelsen   enkele   Duitsers   gevangen   genomen.   Toen   die   gevangen   een   groepje   kaartende   Engelsen   passeerden, wierp   een   Duitser   een   granaat   en   werden   er   enkele   gedood.   De   vergelding   kon   niet   lang   op   zich   laten   wachten.   De   Engelsen   namen   die   Duitser   vast,   legden   hem   op   de kasseien   en   reden   er   met   hun   tank   (rupsbanden)   over.   Langs   beide   kanten   werd   de   conventie   van   Genève   met   de   voeten   getreden.   Maar   het   was   nu   eenmaal   oorlog   en   dat haalt het slechtste in een mens naar boven. Hoe goed je het ook voor hebt.”

V1 en V2 (Vergeltungswaffe)

De   V1   (ook   wel   V-1)   was   het   eerste   Duitse   zogenaamde   V-wapen   uit   de   Tweede   Wereldoorlog   en   tevens   het   eerste   onbemande   straalvliegtuig   ter   wereld.   Het   was   de   voorloper van   de   latere   kruisvluchtwapens.   hoewel   deze   meestal   met   een   raketmotor   werden   uitgerust.   In   totaal   zijn   er   meer   dan   30   000   V1’s   geproduceerd.   Het   merendeel   werd   vanuit Nederland afgeschoten. De   naam   V1   (Duitse   afkorting)   of   V-1   (Engelse   afkorting)   was   een   afgeleide   van   Vergeltungswaffe   1   (Vergeldingswapen).   Eigenlijk   was   de   aanduiding   Fieseler   Fi   103   of   FZG-76 (FZG   betekende   Flakzielgerät   ofwel   luchtafweerdoelapparaat).   De   V1   wordt   wel   aangeduid   met   ‘raket’   maar   is   dit   niet   omdat   hij   gebruik   maakt   van   vliegtuigvleugels   voor   zijn draagvermogen en geen raketmotor heeft. Hij is dus een onbemand vliegtuig. De V2 is wel een raket. De   V2   was   de   eerste   onbemande   geleide   ballistische   raket.   De Aggregat   4, A-4,   later   hernoemd   in   V2,   was   de   opvolger   van   de   V1. Als   brandstof   voor   de   hoofdmotor   fungeerden ethylalcohol   en   vloeibare   zuurstof.   De   brandstofpompen   liepen   op   waterstofperoxide   (“T-stoff”)   met   natriumpermanganaat   (“Z-stoff”)   als   katalysator.   De   raket   werd   verticaal gelanceerd. Een V2 bereikte een maximale hoogte van 83 tot 93 km en had een bereik tussen 321 en 362 km. De   laatste   versies   hadden   een   bereik   van   450   km[1].   De   springkop   bestaande   uit   Amatol   Fp60/40,   woog   circa   738   kg   en   kon   een   heel   huizenblok   wegvagen.   Vlak   voor   het afslaan   van   de   raketmotor   woog   een   V2   nog   4040   kg.   De   raket   startte   bij   1   G   en   bereikte   8   G   bij   het   afslaan   van   de   motor.   Hij   viel   omlaag   met   3600   km/u   en   sloeg   in   met   3x   de snelheid van het geluid. De raket werd voor het eerst operationeel ingezet op 8 september 1944; de doelen waren Parijs en Londen. Ook de gemeente Hingene bleef niet gespaard van deze dreiging. Hieronder een overzicht van de inslagen in onze gemeente: Maandag 23 oktober 1944 - V1 - Eikevliet - Naast de Vliet - Geen doden / enkele huizen beschadigd. Woensdag 13 december 1944 - V1 - Wintam - Op het gehucht de “Driepikkel” - Geen doden / enkele huizen beschadigd. Maandag 1 januari 1945 - V2 - Wintam - In een veld 20 meter van de F. De Laetstraat - Geen doden / enkele huizen beschadigd. Donderdag 11 januari 1945 - V2 - Hingene - Eikerheide in een veld nabij het vliegveld - Geen doden / enkele huizen beschadigd. Woensdag 17 januari1945 - V1 - Hingene - Hingenebroek nabij paviljoen De Notelaer - Geen doden / enkele huizen beschadigd. Donderdag 15 februari 1945 - V1 - Hingene - Aan de Rupeldijk - Geen doden / enkele huizen beschadigd. Donderdag 8 maart 1945 - V1 - Wintam - Op de Hul (De Laetstraat) - 18 doden en vele gewonden / 4 huizen weggevaagd.

DE BEVRIJDING

Op   4   september   1944   om   12u15,   met   “Hingene   Kermis”,   reden   tankeenheden   van   het   Britse   2nd   Armoured   Division   onze   gemeente   binnen.   De   overgebleven   Duitse manschappen   van   de   Luftwaffe   hadden   amper   een   uur   voordien   de   benen   genomen.   De   vernielingen   die   de   Britten   aantroffen   waren   in   mindere   mate   te   danken   aan   de   Duitse troepen,   maar   eerder   aan   de   plunderende   bevolking. Althans   had   het   Kommandatur   het   bevel   gegeven   om   alle   militaire   installaties   op   en   rond   het   vliegveld   te   vernietigen,   maar door   tijdgebrek   bleven   de   vernietigingen   enkel   beperkt   door   het   verbranden   van   documenten.   Van   gruweldaden,   gepleegd   door   de   Duitsers   als   vergelding,   bleven   de   Hingenaars gespaard. In Eikevliet werd de brug opengezet om te verhinderen dat de Duitsers Ruisbroek konden bereiken. Zo zetten zij koers naar Boom en werd de brug van Eikevliet gered. Ook   vermeende   en   niet-vermeende   weerstanders   doken   op   tijdens   de   bevrijding.   Wat   ze   deden   was   niet   altijd   even   schitterend   en   menselijk   te   noemen.Inwoners   die   verdacht werden   van   collaboratie   werden   hardhandig   aangepakt   door   de   eigen   bevolking.   Swastika’s   werden   op   ontbloote   borsten,   het   gezicht   of   op   andere   plaatsen   geschilderd   en   het haar   werd   kortgeknipt.   Echte   weerstandslieden   kregen   de   opdracht   om   verdachte   collaborateurs,   ter   bescherming   tegen   de   hysterische   massa,   op   te   pakken   en   te   vervoeren naar   het   Fort   van   Breendonk.   Om   verdere   baldadigheden   te   voorkomen   kregen   de   leden   van   het   verzet   een   kaart   waarop   ze   duidelijk   konden   aantonen   dat   ze   bij   een   groepering behoorden. Wie geen kaart had en zich nog steeds voordeed als een weerstander, viel zo snel door de mand. De   Engelsen   sloegen   hun   kamp   op   aan   het   vliegveld   en   deden   militaire   oefeningen   in   het   parkdomein   van   d’Ursel.   De   Britse   aanwezigheid   in   de   gemeente   werd   al   snel   een vertrouwd   beeld   en   ze   waren   steeds   zeer   vriendelijk   tegen   de   plaatselijke   bevolking,   in   het   bijzonder   tegen   de   jonge   “lady’s”. Al   snel   vormden   er   zich   koppeltjes   tussen   Engelse “Tommy’s” en meisjes uit de gemeente. MET SPECIALE DANK AAN: De Zwarte Hand vzw (Dirk Michiels & Hilde Vivijs) - www.dezwartehand.be Archief Belgisch Leger te Evere (Blok 6C) Gemeentelijk Archief te Bornem Persoonlijke verzameling die onze ter beschikking werd gesteld door onderstaande personen: Tim Saerens - Jef Pauwels - Werner Scheers - Jan Hintjens - Steve Roskam - Björn Van Eetvelt - Danny Pauwels - Leontine De Wit