Jean Raes - Textielmagnaat van La Flandre ORDE VAN HINGENE
© Orde van Hingene 2014 - DISCLAIMER

Jean Raes

In   het   vlasmuseum   te   Kortrijk   bevinden   zich   in   de   damastruimte   enkele   producten   uit   de   verdwenen   Zwevegemse   textielonderneming   'La   Flandre'. Blikvanger   is   een   groot   5   meter   lang   tafellaken   in   damastlinnen,   ontworpen   en   geweven   in   1950.   Het   toont   een   jachttafereel   in   de   omgeving   van   een lusttuin   met   ruiters,   paarden,   jachthonden   die   jagen   op   herten   en   everzwijnen.   Jachthoorns,   bloemen   en   opgezette   hertenkoppen   dienen   als   bijpassende motieven.   De   ontwerptekening   was   van   de   hand   van   Camille   Verwee,   de   toenmalige   directeur   van   het   bedrijf   en   tevens   een   verdienstelijk   amateur kunstschilder.   Hij   ontwierp   het   als   pronkstuk   voor   de   firma,   bedoeling   was   om   het   in   productie   te   brengen   voor   een   gegoed   publiek,   maar   men   zag   daar uiteindelijk   van   af   wegens   de   hoge   kostprijs.   In   de   catalogus   van   het   museum   beschrijft   men   dit   uniek   exemplaar   als   een   hoogstaand   pareltje   van mechanisch geweven damastlinnen.   Wie   indertijd   werkte   bij   'La   Flandre'   werkte   eigenlijk   'te   Raskes',   dat   was   de   plaatselijke   benaming   voor   de   fabriek.   'Raske'   was   afgeleid   van   de   naam van   de   oprichter   van   de   fabriek,   namelijk   Jean   Raes,   later   opgevolgd   door   zijn   zoon   Arthur   Raes.   Jean   Raes   was   geboren   in   1838   te   Hingene   en   dook   op een   bepaald   moment   op   als   postbeambte   in   Kortrijk.   Raes   verzeilde   in   de   Kortrijkse   textielhandel   en   nam   op   bepaald   moment   de   weverij   van   'Camiel Devos   en   broeder'   over.   Vanaf   1884   verhuist   hij   met   het   bedrijf   naar   Zwevegem   langs   de   vaart.   Daar   kwamen   door   het   faillissement   van   een suikerfabriek gebouwen beschikbaar. Bertouille,   een   industrieel   uit   Doornik,   had   daar   de   eerste   industriële   vestiging   langs   het   kanaal   gebouwd:   een   fabriek   voor   'sucre   de   betteraves   et   noir animal'.   Het   initiatief   getuigde   van   een   slimme      zet,   dit   was   een   ideale   streek   voor   suikerbietenteelt   en   het   kanaal   kon   zorgen   voor   een   goeie   aan-   en afvoer.   'Noir   animal',   te   vertalen   als   beenzwart   of   beenderkool,   wordt   verkregen   door   dierlijke   beenderen   te   verkolen   in   een   beenzwartbranderij.   Dit product   kan   gebruikt   worden   als   zwart   pigment   maar   wordt   vooral   toegepast   in   de   suikerraffinaderij   of   om   vloeistoffen   te   klaren,   zoals   wijn.   Het   bedrijf kon   het   echter   niet   waarmaken   en   ging   ten   onder,   blijkbaar   door   wanbeheer.   In   1884   kon   Raes   de   gebouwen   opkopen   voor   zijn   eigen   ambitieuze plannen. Het   feit   dat   Raes   in   Zwevegem   terecht   kwam   had   nog   een   andere   reden.   Hij   was   in   Kortijk   betrokken   geraakt   bij   de   lokale   politiek   als   actief   lid   van   de liberalen.   De   harde   strijd   tussen   liberalen   en   katholieken   had   de   sfeer   hier   ernstig   verziekt   met   het   gevolg   dat   de   liberale   ondernemers   de   stad ontvluchtten. In Zwevegem waren de liberalen aan de macht en burgemeester Karel Vandevenne was een gekende figuur in liberale middens. Er   werd   geïnvesteerd   want   in   1885   kwamen   er   vier   Engelse   Athertongetouwen.   Die   werden   ingezet   om   bijvoorbeeld   brede   lakens   te   weven.   Vanaf   1895 begon   men   met   Jaquardgetouwen   te   werken   en   ondertussen   werd   de   fabriek   gestadig   uitgebreid.   Jean   Raes   overleed   in   1897   en   er   werd   kort   daarop een   vennootschap   opgericht   met   zijn   weduwe,   zijn   zoon   Arthur   en   een   aantal   kapitaalkrachtige   investeerders.   Arthur   Raes   gedroeg   zich   als   een   typische textielpatroon   uit   die   periode;   uitbouw   van   familiale      en   financiële   netwerken,   toetreden   tot   andere   bedrijven   met   kennis   en   kapitaal   en   investeren   in buitenlandse   projecten.   Zo   raakte   hij   betrokken   bij   katoenspinnerij   'La   Géorgie'   in   Gent   en   'La   Dwina',   een   vlasspinnerij   in   Rusland.   In   1907   was   hij medeoprichter   van   'Tessatoria   Romana',   een   textielfabriek   in   Roemenië.   Een   ploeg   arbeiders   uit   Zwevegem   was   betrokken   bij   het   opstarten   van   die fabriek.    In    1912    was    hij    medeoprichter,    samen    met    twee    textielondernemers    uit    Roubaix,    van    'La    Moderne'    in    Berchem,    een    ververij    en textielveredelingsbedrijf.   Rond   1910   was   er   in   Zwevegem   sprake   van   zo'n   800   werknemers   bij   La   Flandre,   op   dat   moment   werkten   bij   Bekaert   nog   maar een vierde van dat aantal. 'Tissage   La   Flandre'   groeide   verder   uit   tot   een   veelzijdig   bedrijf.   Men   deed   er   alles   zelf,   van   spinnen,   verven,   bleken   en   weven   tot   de   confectie   van tafelnappen,   servetten   en   handdoeken.   Men   beperkte   zich   niet   alleen   tot   vlas   en   katoen   maar   evolueerde   ook   mee   met   de   toepassing   van   allerlei nieuwe   vezels.   Er   werden   producten   uitgevoerd   over   de   ganse   wereld   maar   de   sterke   kanten   van   het   bedrijf   zouden   uiteindelijk   ook   zijn   ondergang betekenen.   Het   kwaliteitstextiel   was   zo   degelijk   dat   het   jarenlang   meeging.   Luxeproducten   moesten   stilaan   de   baan   ruimen   voor   modegebonden   en goedkopere    massaproductie.    De    internationale    textielhandel    was    altijd    al    zeer    crisisgevoelig    geweest,    maar    de    groeiende    concurrentie    van lagelonenlanden zou langzaam de doodsteek betekenen voor 'La Flandre' en uiteindelijk ook voor de meeste textielbedrijven in de regio. Het   bestuur   van   het   bedrijf   bleef   al   die   tijd,   tot   het   faillissement   in   1973,   een   liberaal   onderonsje.   Dit   was   niet   bepaald   uniek   maar   het   zorgde   wel   voor een   aparte   'wind'   in   het   bedrijf.   In   het   bedrijf   werkten   veel   meisjes   en   gehuwde   vrouwen.   Ergens   tussen   1925   en   1930   werd   gestart   met   een   crèche   waar een   drietal   kinderverzorgsters   toezicht   hielden   op   de   kleuters.   Dit   was   voor   die   tijd   zeer   revolutionair.   Bij   het   katholieke   bedrijf   Bekaert   werden   vrouwen indertijd   enkel   aangeworven   bij   de   administratie,   huwden   ze   dan   moesten   ze   het   bedrijf   verlaten.   Directeur   Camille   Verwee   zette   als   sociaalvoelende vrijzinnige   en   als   kunstenaar   duidelijk   zijn   stempel   op   de   bedrijfscultuur.   Tijdens   WOII   werden   tal   van   initiatieven   genomen   om   de   werknemers   en   hun gezinnen   de   moeilijke   omstandigheden   van   de   oorlog   te   helpen   doorkomen.   Uniek   was   ook   dat   men   binnen   het   bedrijf   een   zwembad   inrichtte   dat   voor gans de bevolking toegankelijk was. De   gebouwen   van   'La   Flandre'   langs   het   kanaal   kwamen   in   handen   van   de   gemeente   Zwevegem   die   het   uitbouwde   tot   ontmoetingscentrum   'De   Brug'.   Er zijn   plannen   om   dit   centrum   te   verbinden   met   de   nabijgelegen   transfo-site.   Het   bruisende   verenigingsleven   van   Zwevegem   profiteert   ten   volle   van   de           mogelijkheden   die   geboden   worden   door   dit   plan   om   van   deze   vroegere   industriële   omgeving   een   regionale   recreatieve   en   culturele   trekpleister   te maken.
Textielfabriek La Flandre Otegemstraat 240 Zwevegem
Weverij La Flandre is in deze periode belangrijker dan Bekaert. De Weverij-spinnerij bevindt zich in de Otegemstraat en is gespecialiseerd in matrastijk en gordijnstoffen. Uniek is dat ze rond 1920 uitpakken met een eigen kindercrèche. http://www.beeldbankwest- vlaanderen.be/
Jean Raes 1838 - 1897 Foto    verkregen    via    Jan    Deloof    namens    de culturele    en    heemkundige    kring    Amantine, waarvoor onze dank.